11-tom, 1-son, b. 85–87, Nashr: 2026-11-05

O‘QUVCHILARNI KASB-HUNARGA YO‘NALTIRISHDA PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK YONDASHUVLAR

ПСИХОЛОГО-ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ОРИЕНТАЦИИ УЧАЩИХСЯ

PSYCHOLOGICAL AND PEDAGOGICAL APPROACHES TO STUDENTS’ CAREER GUIDANCE

  • Xoldorov Mashhurbek Nosirovich — O‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish va psixologik-pedagogik Respublika tashxis markazi direktorining o‘rinbosari

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.f68d349c

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish jarayonida psixologik-pedagogik yondashuvlarning ahamiyati va ularni samarali qo‘llash imkoniyatlari tahlil qilingan. O‘quvchilarning kasbiy qiziqishlari, qobiliyatlari, individual-psixologik xususiyatlari va shaxsiy ehtiyojlarini hisobga olgan holda kasb tanlashga yo‘naltirishning psixologik va pedagogik asoslari yoritilgan. Shuningdek, o‘quvchilarda kasbiy o‘zini anglash, kasbiy motivatsiyani shakllantirish, mustaqil qaror qabul qilish hamda kelajakdagi kasbiy faoliyatga tayyorgarlikni rivojlantirish masalalariga e’tibor qaratilgan. Kasb-hunarga yo‘naltirish jarayonida ta’lim muassasasi, pedagog, psixolog va ota-onalar hamkorligining ahamiyati asoslangan. Maqolada individual, shaxsga yo‘naltirilgan, kompetensiyaviy va faoliyatga asoslangan yondashuvlardan foydalanish o‘quvchilarning ongli va to‘g‘ri kasb tanlashiga xizmat qilishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan.

Аннотация

В статье анализируется значение психолого-педагогических подходов и возможности их эффективного применения в процессе профессиональной ориентации учащихся. Освещены психологические и педагогические основы профессионального самоопределения учащихся с учётом их профессиональных интересов, способностей, индивидуально-психологических особенностей и личностных потребностей. Особое внимание уделено вопросам формирования профессионального самосознания и мотивации, развития способности к самостоятельному принятию решений и подготовки учащихся к будущей профессиональной деятельности. Обоснована значимость взаимодействия образовательного учреждения, педагогов, психологов и родителей в процессе профессиональной ориентации. Научно обосновано, что применение индивидуального, личностно ориентированного, компетентностного и деятельностного подходов способствует осознанному и правильному выбору профессии учащимися.

Abstract

This article analyzes the importance of psychological and pedagogical approaches and the possibilities of their effective application in the process of students’ career guidance. The psychological and pedagogical foundations of students’ professional self-determination are examined, taking into account their professional interests, abilities, individual psychological characteristics, and personal needs. Particular attention is paid to the formation of professional self-awareness and motivation, the development of independent decision-making skills, and the preparation of students for future professional activities. The importance of cooperation among educational institutions, teachers, psychologists, and parents in the process of career guidance is substantiated. The study scientifically substantiates that the application of individual, learner-centered, competency-based, and activity-based approaches contributes to students’ conscious and appropriate career choice.

Kalit so'zlar: kasb-hunarga yo‘naltirish, psixologik-pedagogik yondashuv, kasbiy qiziqish, kasbiy motivatsiya, kasbiy o‘zini anglash, kasb tanlash, o‘quvchi shaxsi, individual xususiyatlar, kasbiy qobiliyat, kasbiy kompetensiya, pedagogik hamkorlik, psixologik qo‘llab-quvvatlash

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Klimov E.A. Psixologiya professionalnogo samoopredeleniya. – Rostov-na-Donu: Feniks, 1996.
  2. Super D.E. The Psychology of Careers: An Introduction to Vocational Development. – New York: Harper & Brothers, 1957.
  3. Holland J.L. Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments. – 2nd ed. – Odessa, FL: Psychological Assessment Resources, 1997.
  4. Rubinshteyn S.L. Osnovy obshchey psikhologii. – Sankt-Peterburg: Piter, 2002.
  5. Leontyev A.N. Deyatelnost. Soznanie. Lichnost. – Moskva: Smysl, 2005.
  6. Bojovich L.I. Problemy formirovaniya lichnosti: Izbrannye psikhologicheskie trudy. – Moskva: Institut prakticheskoy psikhologii, 1995.
  7. Zeer E.F. Psikhologiya professionalnogo razvitiya. – Moskva: Akademiya, 2009.
  8. Pryazhnikov N.S. Professionalnoe samoopredelenie: teoriya i praktika. – Moskva: Akademiya, 2008.
  9. Tolipov O‘., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari. – Toshkent: Fan, 2006.
  10. Mavlonova R., To‘rayeva O., Holiqberdiyev K. Pedagogika. – Toshkent: O‘qituvchi, 2008.