9-tom, 2-son, b. 368–372, Nashr: 2026-09-24
ONA TILI DARSLARIDA KREATIV METOD VA TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH METODIKASI
МЕТОДОЛОГИЯ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ТВОРЧЕСКИХ МЕТОДОВ И ТЕХНОЛОГИЙ НА УРОКАХ РОДНОГО ЯЗЫКА
METHODOLOGY FOR APPLYING CREATIVE METHODS AND TECHNOLOGIES IN NATIVE LANGUAGE LESSONS
- Fattullayeva Mahzuna Maqsud qizi — Osiyo xalqaro universiteti Tayanch doktaranti
Annotatsiya
Maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida kreativ metod va texnologiyalarni maqsadli qo‘llashning metodik asoslari yoritilgan. Kreativ metodlarning o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, nutqiy faolligi, muammoli vaziyatlarni tahlil qilishi va o‘quv materialini ijodiy qayta ishlashiga ta’siri tahlil etilgan. Ona tili darsining motivatsiya, yangi bilimni o‘zlashtirish, mustahkamlash, ijodiy qo‘llash hamda refleksiya bosqichlariga mos kreativ metodlarni tanlash mezonlari ishlab chiqilgan. Klaster, INSERT, aqliy hujum, muammoli savol, Venn diagrammasi, rolli o‘yin, ijodiy yozuv va loyiha texnologiyalaridan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar hamda topshiriq namunalari keltirilgan. Shuningdek, kreativ metodlarni 1–2-, 3- va 4-sinflarda o‘quvchilarning yosh va individual imkoniyatlariga mos differensial qo‘llash masalasi ko‘rib chiqilgan. Natijalar kreativ metod va texnologiyalarni an’anaviy o‘qitish usullari bilan maqsadga muvofiq uyg‘unlashtirish ona tili ta’limining faollik, mustaqillik va kommunikativ yo‘nalishini kuchaytirishini ko‘rsatadi.
Аннотация
В статье рассматриваются методологические основы целенаправленного использования творческих методов и технологий на уроках родного языка в начальной школе. Анализируется влияние творческих методов на самостоятельное мышление учащихся, речевую активность, анализ проблемных ситуаций и творческую обработку учебного материала. Разработаны критерии отбора творческих методов, соответствующих этапам мотивации, усвоения, закрепления, творческого применения и рефлексии урока родного языка. Представлены практические рекомендации и примеры заданий по использованию кластерных, INSERT, мозговых штурмов, проблемно-ориентированных, диаграмм Венна, ролевых игр, творческого письма и проектных технологий. Также рассматривается вопрос дифференцированного использования творческих методов в 1–2, 3 и 4 классах в соответствии с возрастом и индивидуальными способностями учащихся. Результаты показывают, что целенаправленное сочетание творческих методов и технологий с традиционными методами обучения повышает активность, самостоятельность и коммуникативную направленность обучения родному языку.
Abstract
The article outlines the methodological foundations for the purposeful application of creative methods and technologies in primary school native language lessons. It analyzes the impact of creative methods on students' independent thinking, verbal engagement, ability to analyze problem situations, and capacity to creatively process educational material. Criteria have been developed for selecting creative methods appropriate for the various stages of a native language lesson: motivation, acquisition of new knowledge, reinforcement, creative application, and reflection. Practical recommendations and sample tasks are provided for the use of techniques such as clustering, INSERT, brainstorming, problem-based questioning, Venn diagrams, role-playing, creative writing, and project-based learning. Additionally, the article examines the differentiated application of creative methods across grades 1–2, 3, and 4, tailored to the age and individual capabilities of the students. The results indicate that the strategic integration of creative methods and technologies with traditional teaching approaches enhances the active, independent, and communicative nature of native language education.
Kalit so'zlar: boshlang‘ich ta’lim, ona tili, kreativ metod, pedagogik texnologiya, kreativ topshiriq, interfaol metod, ijodiy fikrlash, kommunikativ kompetensiya, INSERT, klaster, loyiha
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi. Ta’lim to‘g‘risida. O‘RQ-637-son Qonun. - Toshkent, 2020.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risidagi Farmoni. - Toshkent, 2022.
- Matchonov S., Qodirov R. Boshlang‘ich sinflarda o‘zbek tili o‘qitish metodikasi. - Toshkent: O‘qituvchi, 2018. - 256 b.
- Bloom B.S. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. - New York: Longmans, Green, 1956. - 207 p.
- Vygotsky L.S. Thought and Language. Cambridge:MIT Press, 1986. 287 p.
- Rosenblatt L. The Reader, the Text, the Poem: The Transactional Theory of the Literary Work. - Carbondale: Southern Illinois University Press, 1978. - 210 p.
- Azimova I. O‘qib tushunish ko‘nikmalarini rivojlantirish: psixolingvistik yondashuv. - Toshkent: Fan, 2019. - 184 b.
- Niyozov G‘. Boshlang‘ich ta’limda kompetensiyaviy yondashuv. - Toshkent: TDPU, 2021. - 143 b.
- PIRLS 2021 International Results in Reading. - IEA, 2022.
- OECD. PISA 2022 Assessment and Analytical Framework. - Paris: OECD Publishing, 2023.
- Nutqiy ko‘nikmalarni rivojlantirish asoslari / Asilova G. va boshqalar. - Toshkent: 2024. - 60 b.
- Safarov Sh., Xolbekova R. Nutq faoliyati va kommunikativ yondashuv. - Toshkent: Fan va texnologiya, 2018.
- Ziyodova T. O‘quvchilarni mustaqil fikrlashga o‘rgatish. - Toshkent: 2000. - 163 b.
- Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Ilg‘or pedagogik texnologiyalar. - Toshkent: O‘qituvchi, 2019.
- Maqsudovna, F. M. (2025). Boshlang‘ich sinflarda sintaktik tushunchalar ustida ishlash metodikasi. Pedagogik tadqiqotlar jurnali, 2(2), 446–449.
- Fattullayeva, M. (2024). O‘quvchilarning so‘z birikmasi, gap ustida ishlash ko‘nikmasini o‘stirish. Medicine, pedagogy and technology: theory and practice, 2(9), 534–542.