8-tom, 1-son, b. 5–8, Nashr: 2026-08-19
NEOLOGIZMLARNING EKOLOGIK BILIMLARNI OMMALASHTIRISH VA ADRESATNING EKOLOGIK ONGINI SHAKLLANTIRISH VAZIFALARI
ФУНКЦИИ НЕОЛОГИЗМОВ В ПОПУЛЯРИЗАЦИИ ЭКОЛОГИЧЕСКИХ ЗНАНИЙ И ФОРМИРОВАНИИ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО СОЗНАНИЯ АДРЕСАТА В АНГЛИЙСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ
THE FUNCTIONS OF NEOLOGISMS IN POPULARIZING ECOLOGICAL KNOWLEDGE AND SHAPING THE ADDRESSEE’S ENVIRONMENTAL AWARENESS IN ENGLISH AND UZBEK
- Abdullayeva Shaxlo Sayfiyevna — Qarshi davlat universiteti Lingvistika kafedrasi mustaqil izlanuvchisi · ORCID: 0009-0001-9568-9183
Annotatsiya
Maqolada ingliz va o‘zbek ekologik diskursida neologizmlarning ekologik bilimlarni ommalashtirish hamda adresatning ekologik ongini shakllantirishdagi vazifalari tahlil qilinadi. Climate literacy, carbon footprint, zero waste, climate crisis, eco-anxiety, greenwashing, ekovolontyor, suvtejamkor va yashil makon kabi birliklarning kognitiv, baholash, hissiy va pragmatik imkoniyatlari qiyosiy aspektda yoritiladi. Ekologik neologizmlarning murakkab tushunchalarni ixchamlashtirishi, ijtimoiy mansublikni shakllantirishi va ekologik xulq-atvor yo‘nalishlarini taklif etishi asoslanadi. Ularning ommaviy axborot vositalari, ta’lim va institutsional tashabbuslar orqali tarqalish xususiyatlari ham ochib beriladi. Shuningdek, yangi birliklarni milliy auditoriyaga moslashtirishda semantik shaffoflik, izoh, vizual vosita va ishonchli dalillarning ahamiyati ko‘rsatiladi.
Аннотация
В статье анализируются функции неологизмов в популяризации экологических знаний и формировании экологического сознания адресата в английском и узбекском экологическом дискурсе. Сопоставительно рассматриваются когнитивные, оценочные, эмоциональные и прагматические возможности единиц climate literacy, carbon footprint, zero waste, climate crisis, eco-anxiety, greenwashing, ekovolontyor, suvtejamkor и yashil makon. Обосновывается способность экологических неологизмов упрощать сложные понятия, создавать социальную идентичность и предлагать модели экологического поведения. Раскрывается их распространение через средства массовой информации, образование и институциональные инициативы. Особое внимание уделяется семантической прозрачности, пояснению, визуализации и достоверности информации при адаптации новых единиц к национальной аудитории.
Abstract
The article examines the functions of neologisms in popularizing ecological knowledge and shaping the addressee’s environmental awareness in English and Uzbek ecological discourse. It comparatively analyzes the cognitive, evaluative, emotional, and pragmatic potential of such units as climate literacy, carbon footprint, zero waste, climate crisis, eco-anxiety, greenwashing, ekovolontyor, suvtejamkor, and yashil makon. The study demonstrates that ecological neologisms simplify complex concepts, construct social identity, and propose models of environmentally responsible behavior. It also emphasizes semantic transparency, explanatory context, visualization, and reliable evidence when adapting new terms to a national audience.
Kalit so'zlar: ekologik neologizm, ekologik diskurs, ekologik bilim, ekologik ong, adresat, ommalashtirish, pragmatik ta’sir, ekologik xulq-atvor
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 31-maydagi PQ-171-son “Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori [Elektron resurs]. – Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – Murojaat sanasi: 17.07.2026.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-maydagi PQ-184-son “2030-yilgacha bo‘lgan davrda aholining ekologik madaniyatini yuksaltirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori [Elektron resurs]. – Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – Murojaat sanasi: 17.07.2026.
- Han R., Xu J. A Comparative Study of the Role of Interpersonal Communication, Traditional Media and Social Media in Pro-Environmental Behavior: A China-Based Study // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2020. – Vol. 17. – No. 6. – Article 1883. – DOI: 10.3390/ijerph17061883.
- Klimakrise [Elektron resurs] // Duden Onlinewörterbuch. – Berlin: Cornelsen Verlag. – Murojaat sanasi: 17.07.2026.
- Moser S. C. Communicating Climate Change: History, Challenges, Process and Future Directions // WIREs Climate Change. – 2010. – Vol. 1. – No. 1. – P. 31–53. – DOI: 10.1002/wcc.11.
- Nerlich B., Koteyko N. Carbon Reduction Activism in the UK: Lexical Creativity and Lexical Framing in the Context of Climate Change // Environmental Communication. – 2009. – Vol. 3. – No. 2. – P. 206–223. – DOI: 10.1080/17524030902928793.
- Stibbe A. Ecolinguistics: Language, Ecology and the Stories We Live By. – 2nd ed. – London; New York: Routledge, 2021. – 260 p.
- Sutter P.-E. et al. Éco-anxiété en France: état des lieux, seuils de prévalence et modalités de prise en charge. – Angers: ADEME, 2025.
- UNESCO. Education for Sustainable Development: A Roadmap. – Paris: UNESCO, 2020. – 66 p. – DOI: 10.54675/YFRE1448.
- Wormbs N., Wolrath Söderberg M. Knowledge, Fear, and Conscience: Reasons to Stop Flying Because of Climate Change // Urban Planning. – 2021. – Vol. 6. – No. 2. – P. 314–324. – DOI: 10.17645/up.v6i2.3974.
- Zella G., Bolderdijk J. W., Caselli T., Peels-Matthey S. The Role of Neologisms in the Climate Change Debate: Can New Words Help to Speed Up Social Change? // WIREs Climate Change. – 2025. – Vol. 16. – No. 2. – Article e70004. – DOI: 10.1002/wcc.70004.
- Сокурова С. Н. Неологизмы французского языка в сфере экологии 2024–2025 годов: обзор толковых словарей // Филологические науки. Вопросы теории и практики. – 2025. – Т. 18. – Вып. 6. – С. 2346–2352. – DOI: 10.30853/phil20250330.