10-tom, 2-son, b. 96–99, Nashr: 2026-10-22

КОГНИТИВНАЯ ГИБКОСТЬ КАК ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ РЕСУРС ПРИНЯТИЯ РЕШЕНИЙ СТУДЕНТАМИ В МЕЖКУЛЬТУРНЫХ СИТУАЦИЯХ

KOGNITIV MOSLASHUVCHANLIK TALABALAR TOMONIDAN MADANIYATLARARO VAZIYATLARDA QAROR QABUL QILISHNING PSIXOLOGIK RESURSI SIFATIDA.

COGNITIVE FLEXIBILITY AS A PSYCHOLOGICAL RESOURCE FOR STUDENT DECISION MAKING IN INTERCULTURAL SITUATIONS

  • Саломова Гули Шодимуродовна — Национальный университет Узбекистана имени Мирзо Улугбека

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

В статье исследуется когнитивная гибкость как психологический ресурс принятия решений студентами в межкультурных ситуациях. Количественная часть исследования проведена на выборке 1600 студентов с применением Шкалы когнитивной гибкости М. Мартина и Р. Рубин и авторского теста критического мышления. Качественная часть включала интервью, наблюдение и анализ дневников 47 участников в программе ATLAS.ti. Когнитивная гибкость обнаружила небольшие положительные связи с оцениванием предположений, дедукцией и логическими выводами, но не была связана с показателем аргументации. В качественном материале при более высоком уровне когнитивной гибкости чаще фиксировались анализ ситуации, планирование, сравнение альтернатив и преодоление трудностей. Результаты показывают, что гибкость мышления участвует в перестройке стратегии решения при изменении культурного контекста, однако выявленные связи не позволяют делать однозначные причинные выводы.

Annotatsiya

Maqolada kognitiv moslashuvchanlik talabalarning madaniyatlararo vaziyatlarda qaror qabul qilishiga yordam beruvchi psixologik resurs sifatida o‘rganilgan. Miqdoriy tadqiqotda 1600 nafar talaba ishtirok etgan bo‘lib, unda M. Martin va R. Rubin tomonidan ishlab chiqilgan Kognitiv moslashuvchanlik shkalasi hamda mualliflik tanqidiy fikrlash testi qo‘llanilgan. Sifat tadqiqoti doirasida esa 47 nafar ishtirokchi bilan suhbatlar o‘tkazilgan, kuzatish ishlari olib borilgan va kundaliklar tahlil qilingan. Ushbu ma’lumotlarni qayta ishlashda ATLAS.ti dasturidan foydalanilgan. Natijalar kognitiv moslashuvchanlik bilan taxminlarni baholash, deduktiv fikrlash va mantiqiy xulosa chiqarish o‘rtasida kuchsiz ijobiy korrelyatsiya mavjudligini ko‘rsatgan, biroq argumentatsiya bilan bunday bog‘liqlik aniqlanmagan. Sifat tahlili natijalariga ko‘ra, kognitiv moslashuvchanligi yuqori bo‘lgan ishtirokchilar vaziyatni tahlil qilish, harakatlarni rejalashtirish, muqobil variantlarni taqqoslash va qiyinchiliklarni yengib o‘tish masalalariga ko‘proq murojaat qilganlar. Olingan natijalar madaniy kontekst o‘zgarganda kognitiv moslashuvchanlik xulq-atvor strategiyalarini qayta ko‘rib chiqish va moslashtirishga yordam berishini ko‘rsatadi. Biroq, tadqiqot dizayni mazkur bog‘liqlikning sababiy xususiyatga ega ekanligi haqida qat’iy xulosa chiqarish imkonini bermaydi.

Abstract

The article examines cognitive flexibility as a psychological resource for student decision making in intercultural situations. The quantitative study involved 1,600 students and used the Cognitive Flexibility Scale by M. Martin and R. Rubin together with an author's critical thinking test. The qualitative study included interviews, observation, and diary analysis for 47 participants using ATLAS.ti. Cognitive flexibility showed small positive correlations with evaluating assumptions, deduction, and logical inference, but not with argumentation. In the qualitative material, higher cognitive flexibility was accompanied by more frequent references to situation analysis, planning, comparison of alternatives, and overcoming difficulties. The findings suggest that cognitive flexibility supports strategy adjustment when the cultural context changes, although the design does not establish causality.

Kalit so'zlar: когнитивная гибкость, принятие решений, критическое мышление, межкультурная коммуникация, студенты, психологические ресурсы

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Саломова Г. Ш. Социально-психологические факторы развития критического мышления у студентов. Ташкент: FAN ZIYOSI, 2024. 152 с.
  2. Martin M. M., Anderson C. M. The Cognitive Flexibility Scale Three validity studies. Communication Reports. 1998. Vol. 11, no. 1. P. 1–9. DOI: 10.1080/08934219809367680.
  3. Chesebro J. L., Martin M. M. The relationship between conversational sensitivity, cognitive flexibility, verbal aggressiveness and indirect interpersonal aggressiveness. Communication Research Reports. 2003. Vol. 20, no. 2. P. 143–150. DOI: 10.1080/08824090309388810.
  4. Канеман Д. Думай медленно решай быстро. Москва: АСТ, 2017. 656 с.
  5. Betch T., Haberstroh S., eds. The Routines of Decision Making. New York: Psychology Press, 2014.
  6. Zsambok C. E., Klein G., eds. Naturalistic Decision Making. New York: Psychology Press, 2014. 440 p. DOI: 10.4324/9781315806129.