7-tom, 2-son, b. 321–326, Nashr: 2026-08-14

ELEKTRON TA’LIM PLATFORMALARIDA SUN’IY INTELLEKTNI INTEGRATSIYALASH USULLARI

МЕТОДЫ ИНТЕГРАЦИИ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ПЛАТФОРМЫ ЭЛЕКТРОННОГО ОБУЧЕНИЯ

METHODS OF INTEGRATING ARTIFICIAL INTELLIGENCE INTO E-LEARNING PLATFORMS

  • Rustamov Akobir Anvar o‘g‘li — Buxoro Xalqaro Universiteti o‘qituvchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada elektron ta’lim platformalariga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning nazariy asoslari, zamonaviy usullari va amaliy imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda o‘quv jarayonini boshqarish tizimlari (LMS) arxitekturasiga sun’iy intellekt modullarini joriy etishning asosiy yondashuvlari – o‘rnatilgan plaginlar, LTI standarti orqali tashqi xizmatlarni ulash, API va mikroservis arxitekturasi, xAPI asosidagi ta’lim analitikasi hamda katta til modellariga asoslangan virtual assistentlar tasniflangan va qiyosiy baholangan. Har bir usulning texnik talablari, pedagogik imkoniyatlari, afzalliklari va cheklovlari yoritilgan. Shuningdek, elektron ta’lim platformasiga sun’iy intellektni bosqichma-bosqich integratsiyalashning ko‘p qatlamli konseptual modeli taklif etilgan. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt modullari bilan boyitilgan elektron ta’lim platformalari talabalarning o‘quv faolligi, bilimlarni o‘zlashtirish darajasi, teskari aloqa sifati va platformadan foydalanishdan qoniqish darajasini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.

Аннотация

В данной статье анализируются теоретические основы, современные методы и практические возможности интеграции технологий искусственного интеллекта в платформы электронного обучения. В исследовании классифицированы и сравнительно оценены основные подходы к внедрению модулей искусственного интеллекта в архитектуру систем управления обучением (LMS): встроенные плагины, подключение внешних сервисов через стандарт LTI, API и микросервисная архитектура, образовательная аналитика на основе xAPI, а также виртуальные ассистенты на базе больших языковых моделей. Рассмотрены технические требования, педагогические возможности, преимущества и ограничения каждого метода. Кроме того, предложена многоуровневая концептуальная модель поэтапной интеграции искусственного интеллекта в платформу электронного обучения. Результаты исследования показывают, что платформы электронного обучения, дополненные модулями искусственного интеллекта, способствуют повышению учебной активности студентов, уровня усвоения знаний, качества обратной связи и удовлетворённости платформой.

Abstract

This article analyzes the theoretical foundations, modern methods and practical opportunities of integrating artificial intelligence technologies into e-learning platforms. The study classifies and comparatively evaluates the main approaches to embedding AI modules into the architecture of learning management systems (LMS): built-in plugins, connecting external services via the LTI standard, API-based and microservice architecture, xAPI-driven learning analytics, and virtual assistants based on large language models. The technical requirements, pedagogical potential, advantages and limitations of each method are discussed. Furthermore, a multi-layer conceptual model for the step-by-step integration of artificial intelligence into an e-learning platform is proposed. The findings indicate that e-learning platforms enriched with AI modules contribute to increasing students' learning activity, knowledge acquisition, the quality of feedback and overall satisfaction with the platform.

Kalit so'zlar: sun’iy intellekt, elektron ta’lim, LMS, integratsiya, LTI, API, ta’lim analitikasi, xAPI, katta til modellari, virtual assistent, raqamli ta’lim

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education – where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(39), 1–27.
  2. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. Boston: Center for Curriculum Redesign.
  3. Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial Intelligence in Education: A Review. IEEE Access, 8, 75264–75278.
  4. Crompton, H., & Burke, D. (2023). Artificial intelligence in higher education: the state of the field. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20(22).
  5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmoni. "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. Toshkent.
  6. VanLehn, K. (2011). The Relative Effectiveness of Human Tutoring, Intelligent Tutoring Systems, and Other Tutoring Systems. Educational Psychologist, 46(4), 197–221.
  7. Woolf, B. P. (2010). Building Intelligent Interactive Tutors: Student-Centered Strategies for Revolutionizing E-Learning. Morgan Kaufmann.
  8. Brusilovsky, P. (2001). Adaptive hypermedia. User Modeling and User-Adapted Interaction, 11(1–2), 87–110.
  9. Siemens, G., & Baker, R. S. (2012). Learning Analytics and Educational Data Mining: Towards Communication and Collaboration. Proceedings of the 2nd International Conference on Learning Analytics and Knowledge, 252–254.
  10. Romero, C., & Ventura, S. (2020). Educational Data Mining and Learning Analytics: An Updated Survey. WIREs Data Mining and Knowledge Discovery, 10(3), e1355.
  11. IMS Global Learning Consortium. (2019). Learning Tools Interoperability Core Specification, Version 1.3. 1EdTech Consortium.
  12. Advanced Distributed Learning (ADL) Initiative. (2013). Experience API (xAPI) Specification, Version 1.0.
  13. Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., et al. (2023). ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education. Learning and Individual Differences, 103, 102274.
  14. Lewis, P., Perez, E., Piktus, A., et al. (2020). Retrieval-Augmented Generation for Knowledge-Intensive NLP Tasks. Advances in Neural Information Processing Systems, 33, 9459–9474.
  15. UNESCO. (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris: UNESCO.
  16. OECD. (2021). Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with Artificial Intelligence, Blockchain and Robots. Paris: OECD Publishing.
  17. Ouyang, F., & Jiao, P. (2021). Artificial intelligence in education: The three paradigms. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100020.
  18. Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., & Forcier, L. B. (2016). Intelligence Unleashed: An Argument for AI in Education. London: Pearson Education.
  19. Popenici, S. A. D., & Kerr, S. (2017). Exploring the impact of artificial intelligence on teaching and learning in higher education. Research and Practice in Technology Enhanced Learning, 12(22).
  20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi PQ-4996-son Qarori. Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida. Toshkent.