7-tom, 2-son, b. 148–153, Nashr: 2026-08-11
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA EMOTSIONAL INTELLEKTNI TA’LIM MUHITIDA RIVOJLANTIRISH
РАЗВИТИЕ ЭМОЦИОНАЛЬНОГО ИНТЕЛЛЕКТА МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ В УСЛОВИЯХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ
DEVELOPMENT OF EMOTIONAL INTELLIGENCE IN PRIMARY SCHOOL STUDENTS WITHIN THE EDUCATIONAL ENVIRONMENT
- Мирзажонова Элеонора Топволдиевна — Ферганский государственный университет, доцент кафедры психологии, Orcid: 0009-0004-5303-8085
- Бобоева Феруза Носиржоновна — Ферганский государственный университет, преподаватель кафедры психологии,
Annotatsiya
Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida emotsional intellektni ta’lim muhiti sharoitida rivojlantirishning psixologik-pedagogik omillari tahlil qilinadi. Mavzuning dolzarbligi bolaning maktabga moslashuvi, o‘quv motivatsiyasi, kommunikativ madaniyati, o‘zini boshqarishi va psixologik farovonligida ijtimoiy-emotsional ko‘nikmalarning ahamiyati ortib borayotgani bilan izohlanadi. Tadqiqotning maqsadi kichik maktab yoshidagi bolalarda emotsional intellektni shakllantirishga xizmat qiluvchi shart-sharoitlarni nazariy jihatdan asoslash va o‘qituvchilar, maktab psixologlari hamda ota-onalar uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Metodologik asos sifatida emotsional intellekt, emotsional rivojlanish, ijtimoiy-emotsional ta’lim va bola-kattalar o‘zaro munosabatlariga oid psixologik-pedagogik adabiyotlar tahlili, umumlashtirish va tizimlashtirish usullari qo‘llanildi. Natijada emotsional o‘zini anglash, boshqalar emotsiyalarini tushunish, empatiya, o‘zini boshqarish, muloqot ko‘nikmalari va mas’uliyatli xulq-atvor asosiy tarkibiy qismlar sifatida ajratildi.
Аннотация
В статье рассматриваются психолого-педагогические условия развития эмоционального интеллекта младших школьников в образовательной среде. Актуальность исследования обусловлена возрастающей ролью социально-эмоциональных навыков в успешной адаптации ребёнка к школьному обучению, развитии учебной мотивации, коммуникативной культуры, саморегуляции и психологического благополучия. Цель статьи состоит в теоретическом обосновании условий, способствующих формированию эмоционального интеллекта детей младшего школьного возраста, а также в разработке практических рекомендаций для педагогов, школьных психологов и родителей. Методологическую основу исследования составили теоретический анализ, обобщение и систематизация психолого-педагогической литературы по проблемам эмоционального интеллекта, эмоционального развития, социально-эмоционального обучения и детско-взрослого взаимодействия. В результате выделены ключевые компоненты эмоционального интеллекта младших школьников: эмоциональное самосознание, понимание эмоций других людей, эмпатия, саморегуляция, коммуникативные навыки и ответственное поведение. Обосновано, что развитие эмоционального интеллекта наиболее эффективно при комплексном взаимодействии школы, семьи и психологической службы.
Abstract
The article examines psychological and pedagogical conditions for the development of emotional intelligence in primary school students within the educational environment. The relevance of the topic is determined by the growing importance of social and emotional skills for school adaptation, learning motivation, communication culture, self-regulation and children’s psychological well-being. The purpose of the article is to theoretically substantiate the conditions that contribute to the formation of emotional intelligence in primary school children and to develop practical recommendations for teachers, school psychologists and parents. The methodological basis includes theoretical analysis, synthesis and systematization of psychological and pedagogical literature on emotional intelligence, emotional development, social and emotional learning and child-adult interaction. The article identifies key components of emotional intelligence in primary school students: emotional self-awareness, understanding others’ emotions, empathy, self-regulation, communication skills and responsible behavior. It is concluded that emotional intelligence develops most effectively through the integrated interaction of school, family and psychological support services.
Kalit so'zlar: emotsional intellekt, boshlang‘ich sinf yoshi, ijtimoiy-emotsional ta’lim, ta’lim muhiti, empatiya, o‘zini boshqarish, psixologik iqlim, oilaviy tarbiya
Foydalanilgan adabiyotlar
- Salovey P., Mayer J. D. Emotional Intelligence // Imagination, Cognition and Personality. 1990. Vol. 9, No. 3. P. 185–211. DOI: 10.2190/DUGG-P24E-52WK-6CDG.
- Mayer J. D., Caruso D. R., Salovey P. The Ability Model of Emotional Intelligence: Principles and Updates // Emotion Review. 2016. Vol. 8, No. 4. P. 290–300. DOI: 10.1177/1754073916639667.
- Гоулман Д. Эмоциональный интеллект. Почему он может значить больше, чем IQ. М.: АСТ, 2021.
- Steponavičius M., Gress-Wright C., Linzarini A. Social and Emotional Skills: Latest Evidence on Teachability and Impact on Life Outcomes. OECD Education Working Papers, No. 304. Paris: OECD Publishing, 2023. DOI: 10.1787/ba34f086-en.
- Выготский Л. С. Учение об эмоциях: историко-психологическое исследование // Собрание сочинений: в 6 т. Т. 6. М.: Педагогика, 1984.
- Рубинштейн С. Л. Основы общей психологии. СПб.: Питер, 2000.
- Божович Л. И. Личность и её формирование в детском возрасте. СПб.: Питер, 2008.
- Запорожец А. В. Избранные психологические труды: в 2 т. М.: Педагогика, 1986.
- Андреева И. Н. Азбука эмоционального интеллекта. СПб.: БХВ-Петербург, 2022.
- Сергиенко Е. А., Марцинковская Т. Д., Изотова Е. И. Социально-эмоциональное развитие детей: теоретические основы. М.: Дрофа, 2019.
- Гозиев Э. Г. Психология. Ташкент: O‘qituvchi, 2018.
- Каримова В. М. Психология семьи. Ташкент: Fan va texnologiya, 2015.
- Туракулов Б. Н. Analysis of Psychological Theory of Emotional Intelligence // International Journal of Research Publications. 2020.