7-tom, 2-son, b. 219–222, Nashr: 2026-08-11

“BOʻLAJAK TARIX FANI OʻQITUVCHILARINING KASBIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI”

СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ РАЗВИТИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ ИСТОРИИ

SOCIO-PSYCHOLOGICAL MECHANISMS FOR DEVELOPING THE PROFESSIONAL COMPETENCE OF PRE-SERVICE HISTORY TEACHERS

  • Yusupova Shahnoza Erkinjon qizi — Axborot texnologiyalari va menejment universiteti assistent o’qituvchi, orcid: 0009-0000-2196-6283,

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada boʻlajak tarix fani oʻqituvchilarining kasbiy kompetentligini rivojlantirishning ijtimoiy-psixologik mexanizmlari tahlil qilingan. Zamonaviy pedagogik ta'lim sharoitida tarix oʻqituvchisining kasbiy kompetentligi nafaqat fanga oid bilim va metodik tayyorgarlik, balki ijtimoiy-emotsional kompetentlik, kasbiy identifikatsiya, refleksiv qobiliyat, hamkorlik madaniyati va oʻzini oʻzi boshqarish koʻnikmalari bilan ham belgilanishi asoslab berilgan. Tadqiqotda nazariy tahlil, qiyosiy yondashuv, ilmiy manbalarni umumlashtirish va tizimli tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar boʻlajak tarix oʻqituvchilarining kasbiy kompetentligini shakllantirishda ijtimoiy-psixologik mexanizmlarni ta'lim jarayoniga integratsiya qilish muhim ahamiyat kasb etishini koʻrsatdi.

Аннотация

В статье рассматриваются социально-психологические механизмы развития профессиональной компетентности будущих учителей истории. Обосновано, что профессиональная компетентность современного учителя истории определяется не только предметными знаниями и методической подготовкой, но и социально-эмоциональной компетентностью, профессиональной идентичностью, рефлексией, культурой сотрудничества и навыками саморегуляции. В исследовании использованы методы теоретического анализа, сравнительного подхода, систематизации научных источников и системного анализа. Полученные результаты подтверждают необходимость интеграции социально-психологических механизмов в процесс профессиональной подготовки будущих педагогов.

Abstract

This article examines the socio-psychological mechanisms for developing the professional competence of prospective history teachers. It argues that the professional competence of a modern history teacher is determined not only by disciplinary knowledge and pedagogical skills but also by social-emotional competence, professional identity, reflective capacity, collaborative culture, and self-regulation skills. The study employs theoretical analysis, comparative analysis, synthesis of scientific literature, and a systems approach. The findings indicate that integrating socio-psychological mechanisms into teacher education significantly contributes to the professional competence of future history teachers.

Kalit so'zlar: kasbiy kompetentlik, tarix oʻqituvchisi, ijtimoiy-psixologik mexanizmlar, kasbiy identifikatsiya, ijtimoiy-emotsional kompetentlik, refleksiya, tarixiy tafakkur

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Qodirov M. Analysis of Social-Psychological Competencies of Teacher’s Personality / M. Qodirov // Journal of Multidisciplinary Research. – 2025. – Vol. 3, № 4. – P. 129–134.
  2. Abdullayeva Sh. H. Bo‘lg‘usi pedagoglarning kasbiy kompetentligini takomillashtirishning ijtimoiy-psixologik jihatlari / Sh. H. Abdullayeva, M. D. Abdulmadjidova // Universal xalqaro ilmiy jurnal. – 2024. – T. 2, № 4. – B. 152–156. – URL: [https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/198](https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/198).
  3. Xushvaqtov Y. Q. Professor-o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligini ijtimoiy-psixologik jihatdan tahlil qilish / Y. Q. Xushvaqtov // Tadqiqotlar.uz jahon ilmiy-metodik jurnali. – 2025. – T. 54, № 2. – B. 50–52. – URL: [https://scientific-jl.org/tad/article/view/10342](https://scientific-jl.org/tad/article/view/10342).
  4. Maxammatova S. S. Psixolog talabalarni kasbiy kutishlarining ijtimoiy-psixologik jihatlari / S. S. Maxammatova // PEDAGOGS International Research Journal. – 2025. – T. 80, № 1. – B. 236–239. – URL: [https://scientific-jl.com/ped/article/view/10752](https://scientific-jl.com/ped/article/view/10752).
  5. Сагдиева Ю. А. Социально-психологическая компетентность педагога-психолога как предмет научного исследования / Ю. А. Сагдиева // Личность и общество: вызовы современности : Материалы Второй Республиканской научно-практической конференции с международным участием, посвященной памяти профессора Эргаша Газиевича Газиева. – Ташкент, 2023. – С. 240–242.
  6. Raxmatova O. Yangilanayotgan O‘zbekistonda tarix fani o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishning nazariy va metodologik asoslari / O. Raxmatova // Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2026. – Vol. 4, № 4. – B. 292–394.
  7. Dervenis C. A Review of Research on Teacher Competencies in Higher Education / C. Dervenis, P. Fitsilis, O. Iatrellis // Quality Assurance in Education. – 2022. – Vol. 30, № 2. – P. 199–220. – DOI: 10.1108/QAE-08-2020-0127.
  8. Temnyatkina O. V. Mechanisms of Formative Assessment in the Additional Professional Education of Teachers / O. V. Temnyatkina // Obrazovanie i Nauka. – 2023. – Vol. 25, № 5. – P. 106–134. – DOI: 10.17853/1994-5639-2023-5-106-134.