10-tom, 2-son, b. 395–399, Nashr: 2026-10-27
YOSHLARNING OTA-ONALIK ROLIGA PSIXOLOGIK TAYYORLIGINI TADQIQ QILISH METODOLOGIYASI VA METODLARI
МЕТОДОЛОГИЯ И МЕТОДЫ ИССЛЕДОВАНИЯ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ГОТОВНОСТИ МОЛОДЁЖИ К РОДИТЕЛЬСКОЙ РОЛИ
METHODOLOGY AND METHODS FOR INVESTIGATING YOUNG PEOPLE'S PSYCHOLOGICAL READINESS FOR PARENTHOOD
- Niyazmetova Munira Ibragimovna — "O'zbek tili va adabiyoti. Tillar" kafedrasi mudiri, psixol.f.f.d., PhD Urganch davlat tibbiyot instituti · ORCID: 0000-0001-8263-7504
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.597a7f97
Annotatsiya
Mazkur maqolada yoshlarning ota-onalik rolini bajarishga psixologik tayyorgarligini o‘rganishning nazariy-metodologik asoslari, diagnostik imkoniyatlari hamda amaliy tadqiqotlarda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan psixodiagnostik va psixologik metodlar tizimli ravishda yoritiladi. Zamonaviy jamiyatda oila institutining mazmuni, oilaviy qadriyatlar, gender rollari va ota-onalik haqidagi tasavvurlarning o‘zgarib borishi yoshlarni oilaviy hayotga psixologik jihatdan tayyorlash masalasini yanada dolzarb qilmoqda. Ota-onalikka tayyorlik faqat farzand ko‘rishga bo‘lgan istak yoki biologik imkoniyat bilan belgilanmay, balki shaxsning emotsional yetukligi, kognitiv tayyorgarligi, mas’uliyatni qabul qilishi, oilaviy va ijtimoiy rollarni anglash darajasi, muloqot kompetensiyasi hamda real tarbiyaviy vaziyatlarda tegishli xulq-atvorni namoyon eta olish qobiliyatini ham qamrab oluvchi murakkab psixologik hodisa sifatida qaraladi. Shu nuqtayi nazardan, tadqiqotda ota-onalikka tayyorlikni baholashga xizmat qiluvchi so‘rovnoma va anketa usullari, chuqurlashtirilgan intervyu, fokus-guruh, maxsus psixodiagnostik metodikalar, proyektiv testlar, emotsional holatni aniqlash vositalari, simulyatsion va rolli o‘yinlar hamda virtual reallik texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari tizimlashtiriladi. Bunday kompleks yondashuv ota-onalikka tayyorlikning nafaqat tashqi va miqdoriy, balki ichki motivatsion, emotsional va shaxsiy jihatlarini ham aniqlash imkonini beradi.
Аннотация
В данной статье систематически рассматриваются теоретико-методологические основы изучения психологической готовности молодёжи к выполнению родительской роли, диагностические возможности, а также комплекс психодиагностических и психологических методов, которые могут применяться в практических исследованиях. В современном обществе трансформация института семьи, семейных ценностей, гендерных ролей и представлений о родительстве делает проблему психологической подготовки молодёжи к семейной жизни ещё более актуальной. Готовность к родительству определяется не только желанием иметь детей или биологическими возможностями, но и рассматривается как сложный психологический феномен, включающий эмоциональную зрелость личности, когнитивную подготовленность, принятие ответственности, уровень осознания семейных и социальных ролей, коммуникативную компетентность, а также способность демонстрировать соответствующее поведение в реальных воспитательных ситуациях. С этой точки зрения в исследовании систематизируются возможности применения опросников и анкетирования, углублённого интервью, фокус-групп, специальных психодиагностических методик, проективных тестов, инструментов оценки эмоционального состояния, симуляционных и ролевых игр, а также технологий виртуальной реальности для оценки готовности к родительству. Такой комплексный подход позволяет выявить не только внешние и количественные показатели готовности к родительству, но и её внутренние мотивационные, эмоциональные и личностные аспекты.
Abstract
This article systematically examines the theoretical and methodological foundations for studying young people's psychological readiness to assume the parental role, the available diagnostic approaches, and a range of psychodiagnostic and psychological methods that can be applied in empirical research. In contemporary society, ongoing transformations in the institution of the family, family values, gender roles, and perceptions of parenthood have made the psychological preparation of young people for family life an increasingly relevant issue. Readiness for parenthood is determined not merely by the desire to have children or biological capacity but is regarded as a complex psychological phenomenon encompassing emotional maturity, cognitive preparedness, acceptance of responsibility, awareness of family and social roles, communicative competence, and the ability to demonstrate appropriate behaviour in real-life child-rearing situations. From this perspective, the article systematizes the potential applications of questionnaires and surveys, in-depth interviews, focus groups, specialized psychodiagnostic instruments, projective tests, emotional assessment tools, simulation-based and role-playing activities, and virtual reality technologies for evaluating psychological readiness for parenthood. Such a comprehensive approach makes it possible to identify not only the observable and quantitative indicators of readiness for parenthood but also its underlying motivational, emotional, and personality-related dimensions.
Kalit so'zlar: ota-onalikka psixologik tayyorlik, oilaviy qadriyatlar, emotsional intellekt, psixodiagnostika metodlari, proyektiv metodikalar, fokus-guruhlar, intervyu, simulyatsiya, VR-simulyatsiya, oilaviy hayotga tayyorgarlik
Foydalanilgan adabiyotlar
- Belsky J. The determinants of parenting: A process model // Child Development. - 1984. - Vol. 55, No. 1. - P. 83–96. - DOI: 10.1111/j.1467-8624.1984.tb00275.x.
- Baron-Cohen S. The Essential Difference: Men, Women and the Extreme Male Brain. - London : Allen Lane, 2003.
- Salovey P., Mayer J. D. Emotional intelligence // Imagination, Cognition and Personality. - 1990. - Vol. 9, No. 3. - P. 185–211. - DOI: 10.2190/DUGG-P24E-52WK-6CDG.
- Hochschild A. R., Machung A. The Second Shift: Working Parents and the Revolution at Home. - New York : Viking, 1989. - 309 p.
- Holden G. W. Parenting: A Dynamic Perspective. - 2nd ed. - Thousand Oaks : SAGE Publications, 2015.
- Creswell J. W., Plano Clark V. L. Designing and Conducting Mixed Methods Research. - 3rd ed. - Thousand Oaks : SAGE Publications, 2018. - 492 p.
- Abidin R. R. Parenting Stress Index. - 4th ed. - Lutz, FL : Psychological Assessment Resources, 2012.
- Braun V., Clarke V. Using thematic analysis in psychology // Qualitative Research in Psychology. - 2006. - Vol. 3, No. 2. - P. 77–101. - DOI: 10.1191/1478088706qp063oa.
- Morgan D. L. Focus Groups as Qualitative Research. - 2nd ed. - Thousand Oaks : SAGE Publications, 1997.
- Blascovich J., Bailenson J. Infinite Reality: Avatars, Eternal Life, New Worlds, and the Dawn of the Virtual Revolution. - New York : William Morrow, 2011.
- Creswell J. W., Plano Clark V. L. Designing and Conducting Mixed Methods Research. - 3rd ed. - Thousand Oaks : SAGE Publications, 2018. - 492 p.
- Lilienfeld S. O., Wood J. M., Garb H. N. The scientific status of projective techniques // Psychological Science in the Public Interest. - 2000. - Vol. 1, No. 2. - P. 27–66. - DOI: 10.1111/1529-1006.002.