10-tom, 1-son, b. 167–170, Nashr: 2026-10-07

YETUKLIK DAVRIDA SHAXS PSIXOLOGIK SALOMATLIGINING YOSHGA XOS XUSUSIYATLARI VA UNGA TA’SIR ETUVCHI PSIXOLOGIK OMILLAR

ВОЗРАСТНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО ЗДОРОВЬЯ ЛИЧНОСТИ В ПЕРИОД ЗРЕЛОСТИ И ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ, ВЛИЯЮЩИЕ НА НЕГО

AGE-RELATED CHARACTERISTICS OF PSYCHOLOGICAL WELL-BEING DURING ADULTHOOD AND THE PSYCHOLOGICAL FACTORS INFLUENCING IT

  • Sobirov Abdulaziz Abduroziqovich — Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada yetuklik davrida shaxs psixologik salomatligining yoshga bog‘liq xususiyatlari hamda unga ta’sir etuvchi individual-psixologik omillar tahlil qilingan. Tadqiqotda 25–39 va 40–50 yosh guruhlariga mansub jami 440 nafar respondent ishtirok etdi. Shaxs psixologik salomatligining tarkibiy jihatlarini aniqlash maqsadida Ammonning “MEN” strukturaviy uslubi, Lewis Goldbergning “Katta besh omillik” shaxs so‘rovnomasi, Derogatisning psixologik salomatlik omillarini baholash metodikasi, Kellerman–Plutchikning psixologik himoya mexanizmlarini diagnostika qilish metodikasi hamda Ayzenkning “O‘z-o‘zining ruhiy holatlarini baholash” metodikasidan foydalanildi. Natijalar 25–39 yosh guruhida xavotirlik va somatizatsiya ko‘rsatkichlari nisbatan yuqori, 40–50 yosh guruhida esa emotsional barqarorlik, ekstraversiya, kelishuvchanlik va vijdonlilik ko‘rsatkichlari yuqoriroq namoyon bo‘lishini ko‘rsatdi. “MEN” strukturaviy omillari orasida refleksiyaning emotsional barqarorlik, yangi tajribalarga ochiqlik, vijdonlilik va kelishuvchanlik bilan statistik jihatdan ahamiyatli ijobiy bog‘liqligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari yetuklik davrida psixologik salomatlikni integrativ tizim sifatida baholash zarurligini ko‘rsatadi.

Аннотация

В данной статье проанализированы возрастные особенности психологического здоровья личности в период зрелости, а также индивидуально-психологические факторы, влияющие на него. В исследовании приняли участие 440 респондентов в возрасте 25–39 и 40–50 лет. Для определения структурных компонентов психологического здоровья личности были использованы структурный тест «Я» Аммона, личностный опросник «Большая пятёрка» Льюиса Голдберга, методика оценки факторов психологического здоровья Дерогатиса, методика диагностики механизмов психологической защиты Келлермана–Плутчика, а также методика Айзенка «Самооценка психических состояний». Результаты показали, что в группе 25–39 лет относительно выше показатели тревожности и соматизации, тогда как в группе 40–50 лет более выражены эмоциональная стабильность, экстраверсия, согласие и добросовестность. Среди структурных факторов «Я» выявлена статистически значимая положительная связь рефлексии с эмоциональной стабильностью, открытостью новому опыту, добросовестностью и согласием. Результаты исследования свидетельствуют о необходимости оценивать психологическое здоровье в период зрелости как интегративную систему.

Abstract

This article analyzes the age-related characteristics of psychological health during adulthood and the individual psychological factors influencing it. The study involved 440 respondents belonging to the 25–39 and 40–50 age groups. To identify the structural components of psychological health, Ammon’s “I” Structural Test, Lewis Goldberg’s Big Five Personality Questionnaire, Derogatis’s Psychological Health Factors Assessment Method, Kellerman–Plutchik’s Psychological Defense Mechanisms Diagnostic Method, and Eysenck’s Self-Assessment of Mental States methodology were employed. The results showed that anxiety and somatization indicators were relatively higher in the 25–39 age group, whereas emotional stability, extraversion, agreeableness, and conscientiousness were more pronounced in the 40–50 age group. Among the structural factors of the “I”, statistically significant positive relationships were identified between reflection and emotional stability, openness to experience, conscientiousness, and agreeableness. The findings demonstrate the need to assess psychological health during adulthood as an integrative system.

Kalit so'zlar: psixologik salomatlik, yetuklik davri, emotsional barqarorlik, xavotirlik, refleksiya, psixologik himoya, “MEN” tizimi, ekstraversiya, frustatsion tolerantlik, ijtimoiy adaptatsiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. World Health Organization. World Mental Health Report: Transforming Mental Health for All. Geneva: WHO, 2022.
  2. Goldberg L.R. The structure of phenotypic personality traits. American Psychologist, 1993.
  3. Derogatis L.R. SCL-90-R: Administration, Scoring and Procedures Manual. Minneapolis: National Computer Systems, 1994.
  4. Plutchik R., Kellerman H., Conte H.R. A structural theory of ego defenses and emotions. In: Emotions in Personality and Psychopathology. New York, 1979.
  5. Ammon G. Das diagnostische Instrumentarium der dynamischen Psychiatrie. Berlin, 1979.
  6. Eysenck H.J. The Biological Basis of Personality. Springfield: Charles C. Thomas, 1967.
  7. Карвасарский Б.Д. Психотерапевтическая энциклопедия. Санкт-Петербург: Питер, 2006.
  8. Ибодуллаев З.Р. Тиббиёт психологияси. Тошкент, 2019.
  9. Каримова В.М. Ижтимоий психология. Тошкент, 2012.
  10. Nishonova T.Z. va boshq. Psixologik salomatlik va shaxs rivojlanishi masalalari. Toshkent.