10-tom, 2-son, b. 451–456, Nashr: 2026-10-27

YETUKLIK DAVRIDA INTERNETGA TOBELIK VA DEPRESSIV HOLATLARNING SHAKLLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI PSIXOLOGIK OMILLAR

ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ, ВЛИЯЮЩИЕ НА ФОРМИРОВАНИЕ ИНТЕРНЕТ-ЗАВИСИМОСТИ И ДЕПРЕССИВНЫХ СОСТОЯНИЙ В ПЕРИОД ЗРЕЛОСТИ

PSYCHOLOGICAL FACTORS INFLUENCING THE DEVELOPMENT OF INTERNET ADDICTION AND DEPRESSIVE STATES IN ADULTHOOD

  • Shukurov Baxtiyor Suvonovich — NavDU Psixologiya kafedrasi dotsenti (PhD)

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.9b6e6d94

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada yetuklik davrida internetga tobelikning yuzaga kelishi va depressiv holatlarning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi psixologik omillar o‘zaro bog‘liqlik nuqtayi nazaridan yoritiladi. Raqamli texnologiyalar kundalik hayot, kasbiy faoliyat, ta’lim va shaxslararo munosabatlarning ajralmas qismiga aylanib borayotgan hozirgi sharoitda internetdan foydalanish xususiyatlarining inson ruhiy holatiga ta’sirini o‘rganish muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Maqolada hissiy beqarorlik, stressga chidamlilikning pastligi, yolg‘izlik hissi, o‘zini o‘zi baholash xususiyatlari, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash darajasi hamda muammolardan qochish tendensiyasining internetga tobelik va depressiv kechinmalar bilan ehtimoliy aloqalari tahlil qilinadi. Shuningdek, internetdan ortiqcha foydalanish natijasida uyqu tartibi, kundalik faollik va real ijtimoiy munosabatlarda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlarning psixologik ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot mavzusi doirasida internetga tobelik va depressiv holatlar o‘rtasidagi munosabatni bir tomonlama sababiy bog‘lanish sifatida emas, balki individual xususiyatlar, ijtimoiy muhit va raqamli faoliyat mazmuni bilan belgilanadigan murakkab jarayon sifatida baholash zarurligi asoslanadi. Maqola xulosalari yetuklik davridagi shaxslarning ruhiy farovonligini qo‘llab-quvvatlash, internetdan ongli foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda depressiv holatlarning oldini olishga qaratilgan psixologik profilaktika ishlarini takomillashtirish uchun nazariy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Аннотация

В статье рассматриваются психологические факторы возникновения интернет-зависимости и формирования депрессивных состояний в период зрелости с позиции их взаимосвязи. В современных условиях, когда цифровые технологии становятся неотъемлемой частью повседневной жизни, профессиональной деятельности, образования и межличностного общения, изучение влияния особенностей использования интернета на психологическое состояние человека приобретает важное научное и практическое значение. Анализируются возможные взаимосвязи интернет-зависимости и депрессивных переживаний с эмоциональной неустойчивостью, низкой стрессоустойчивостью, чувством одиночества, особенностями самооценки, уровнем социальной поддержки и склонностью к избеганию жизненных трудностей. Особое внимание уделяется психологическому значению изменений режима сна, повседневной активности и реальных социальных контактов, которые могут возникать вследствие чрезмерного использования интернета. Обосновывается необходимость рассматривать связь между интернет-зависимостью и депрессивными состояниями не как одностороннюю причинно-следственную зависимость, а как сложный процесс, обусловленный индивидуально-психологическими особенностями личности, социальным окружением и характером цифровой активности. Представленные теоретические положения могут послужить основой для совершенствования психологической профилактики, направленной на поддержку психического благополучия взрослых людей, формирование навыков осознанного использования интернета и предупреждение развития депрессивных состояний.

Abstract

This article examines the psychological factors associated with the development of internet addiction and depressive states in adulthood, focusing on the potential relationships between these phenomena. As digital technologies become increasingly integrated into everyday life, professional activities, education, and interpersonal communication, understanding how patterns of internet use relate to psychological well-being has become an important research and practical concern. The article explores the possible associations of internet addiction and depressive experiences with emotional instability, low stress tolerance, loneliness, self-esteem, perceived social support, and the tendency to avoid personal difficulties. It also considers the psychological implications of changes in sleep patterns, daily activities, and face-to-face social interactions that may accompany excessive internet use. The study emphasizes that the relationship between internet addiction and depressive states should not automatically be interpreted as a one-way causal process. Rather, it may reflect a complex interaction involving individual psychological characteristics, social circumstances, and the nature of online activities. The theoretical discussion provides a basis for developing psychological prevention strategies aimed at supporting mental well-being in adulthood, promoting mindful internet use, and identifying potential risks associated with depressive symptoms. The article highlights the importance of an integrated psychological approach that considers both individual vulnerability and the social context in which digital behavior develops.

Kalit so'zlar: yetuklik davri, internetga tobelik, depressiv holatlar, psixologik omillar, ruhiy farovonlik, hissiy beqarorlik, stressga chidamlilik, yolg‘izlik, o‘zini o‘zi baholash, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, raqamli muhit, psixologik profilaktika

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Griffiths, M. D. (2000). Internet addiction-Time to be taken seriously? Addiction Research, 8(5), 413–418.
  2. Young, K. S. (1998). Caught in the Net: How to Recognize the Signs of Internet Addiction-and a Winning Strategy for Recovery. New York: John Wiley & Sons.
  3. Morrison, C. M., & Gore, H. (2010). The relationship between excessive Internet use and depression: A questionnaire-based study of 1,319 young people and adults. Psychopathology, 43(2), 121–126. https://doi.org/10.1159/000277001
  4. Cheng, C., & Li, A. Y.-L. (2014). Internet addiction prevalence and quality of (real) life: A meta-analysis of 31 nations across seven world regions. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 17(12), 755–760.
  5. Beck, A. T. (1967). Depression: Clinical, Experimental, and Theoretical Aspects. New York: Harper & Row.
  6. Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316.
  7. World Health Organization. (2023). Depressive disorder (depression). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression