10-tom, 2-son, b. 210–212, Nashr: 2026-10-22

XORAZM MA’MUN AKADEMIYASI: TASHKIL TOPISHI, OLIMLARI VA JAHON ILM-FANIGA QO‘SHGAN HISSASI

ХОРЕЗМСКАЯ АКАДЕМИЯ МАЪМУНА: ИСТОРИЯ ОСНОВАНИЯ, УЧЁНЫЕ И ВКЛАД В МИРОВУЮ НАУК

THE KHWARAZM MAMUN ACADEMY: ITS ESTABLISHMENT, SCHOLARS, AND CONTRIBUTION TO WORLD SCIENCE

  • Ziyayeva Diloram Salixovna — Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, “Jismoniy madaniyat va gumanitar fanlar” kafedrasi katta o‘qituvchisi Elektron pochta: diloramziyaeva@gmail.com · ORCID: 0009-0007-2423-1988

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada X asr oxiri – XI asr boshlarida Xorazmning poytaxti Gurganjda faoliyat ko‘rsatgan Ma’mun akademiyasining tashkil topishi, tuzilishi va faoliyati tahlil qilinadi. Akademiyada ijod qilgan Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Nasr ibn Iroq, Abu Sahl Masihiy, Abulxayr Hammor kabi olimlarning astronomiya, matematika, tibbiyot, falsafa va geografiya sohalariga qo‘shgan hissasi yoritiladi. Shuningdek, akademiyaning ilmiy an’analari va ularning bugungi ilm-fan va ta’lim tizimi uchun ahamiyati ko‘rsatib beriladi.

Аннотация

В данной статье анализируются создание, структура и деятельность Академии Мамуна, действовавшей в конце X – начале XI века в Гургандже, столице Хорезма. Освещается вклад работавших в академии учёных - Абу Райхана Беруни, Абу Али ибн Сины, Абу Насра ибн Ирака, Абу Сахла Масихи, Абу-ль-Хайра Хаммара - в развитие астрономии, математики, медицины, философии и географии. Показано значение научных традиций академии для современной науки и системы образования.

Abstract

This article analyzes the establishment, structure and activities of the Ma’mun Academy, which operated in Gurganj, the capital of Khwarazm, at the end of the 10th and the beginning of the 11th century. The contribution of the scholars who worked at the academy - Abu Rayhan al-Biruni, Abu Ali ibn Sina, Abu Nasr ibn Iraq, Abu Sahl al-Masihi and Abu al-Khayr al-Hammar - to astronomy, mathematics, medicine, philosophy and geography is highlighted. The significance of the academy’s scholarly traditions for modern science and education is also shown.

Kalit so'zlar: Ma’mun akademiyasi, Gurganj, «Majlisi ulamo», Beruniy, Ibn Sino, Abu Nasr ibn Iroq, ilmiy maktab, jahon ilm-fani

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Starr, S. F. (2023). The Genius of Their Age: Ibn Sina, Biruni, and the Lost Enlightenment. New York: Oxford University Press.
  2. Ahn, Y.-J., & Juraev, Z. (2024). Al-Biruni’s Enduring Contributions to Cartographic Science. Journal for Geography, 19(2), 17–36. https://doi.org/10.18690/rg.19.2.3746
  3. Juraev, H. A. (2025). The History and Present of Mamun Academy. International Journal of History and Political Sciences, 5(04), 27–29. https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume05Issue04-06
  4. Sadritdinova, Z., & Lutfillaeva, Sh. (2023). Contribution to the Development of Trigonometry by Ibn Iraq and Abu Rayhan Beruni. MMIT Proceedings, 86–89. https://doi.org/10.61587/mmit.uz.vi.53
  5. Ganiyev, A. (2023). The role of Khwarazm Mamun Academy “Dor-ul Hikmah and Ma’rifa” in the development of Islamic civilization. Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi. https://bukhari.uz/?p=26230&lang=en
  6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 25-avgustdagi «Buyuk mutafakkir va qomusiy olim Abu Rayhon Beruniy tavalludining 1050 yilligini xalqaro miqyosda keng nishonlash to‘g‘risida»gi qarori.
  7. Mirziyoyev, Sh. M. (2021). Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston.
  8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi «2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida»gi PF–60-son Farmoni.
  9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi «“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida»gi PF–158-son Farmoni.