8-tom, 1-son, b. 405–408, Nashr: 2026-09-04

XIZMAT REZISTENTLIGI FENOMENINING XORIJIY VA MAHALLIY TADQIQOTLARDAGI NAZARIY-METODOLOGIK YONDASHUVLARI

ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К ФЕНОМЕНУ СЛУЖЕБНОЙ РЕЗИСТЕНТНОСТИ В ЗАРУБЕЖНЫХ И ОТЕЧЕСТВЕННЫХ ИССЛЕДОВАНИЯХ

THEORETICAL AND METHODOLOGICAL APPROACHES TO THE PHENOMENON OF SERVICE RESILIENCE IN INTERNATIONAL AND NATIONAL RESEARCH

  • Rejametova Irada Ikramshikovna — “Xizmat faoliyatini tarbiyaviy-psixologik ta’minlash” kafedrasi dotsenti, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent Jamoat xavfsizligi universiteti · ORCID: 0009-0002-8737-1711

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada xizmat rezistentligi fenomenining mazmuni, tarkibiy komponentlari, shakllanish mexanizmlari va ijtimoiy-psixologik determinantlarini izohlashga qaratilgan xorijiy hamda mahalliy tadqiqotlardagi nazariy-metodologik yondashuvlar tahlil qilinadi. Xususan, tizimli, faoliyatga yo‘naltirilgan, resursli, stress-koping, rezilyentlik, akmeologik va ijtimoiy-psixologik yondashuvlarning ilmiy imkoniyatlari yoritiladi. Xizmat rezistentligini empirik o‘rganishdagi konseptual noaniqliklar, diagnostik vositalarning validligi, kasbiy va madaniy moslashtirish muammolari hamda individual va guruhiy omillarni integrativ baholash zarurati asoslanadi. Xizmat rezistentligini harbiy xizmatchining kasbiy zo‘riqishlar, ijtimoiy-psixologik bosim va murakkab xizmat vaziyatlarida funksional barqarorligini saqlashga xizmat qiluvchi ko‘p komponentli psixologik resurs sifatida o‘rganish istiqbollari belgilangan.

Аннотация

В статье анализируются теоретико-методологические подходы, представленные в зарубежных и отечественных исследованиях служебной резистентности, её структурных компонентов, механизмов формирования и социально-психологических детерминант. Раскрываются научные возможности системного, деятельностного, ресурсного, стресс-копингового, резильентного, акмеологического и социально-психологического подходов. Рассматриваются концептуальная неоднозначность феномена, проблемы валидности диагностических методик, их профессиональной и культурной адаптации, а также необходимость интегративной оценки индивидуальных и групповых факторов. Служебная резистентность определяется как многокомпонентный психологический ресурс, обеспечивающий сохранение функциональной устойчивости военнослужащего в условиях профессионального напряжения, социально-психологического давления и сложных служебных ситуаций.

Abstract

The article analyses theoretical and methodological approaches to the phenomenon of service resilience, its structural components, developmental mechanisms, and socio-psychological determinants presented in international and national research. Particular attention is given to the explanatory potential of systemic, activity-based, resource-oriented, stress-and-coping, resilience, acmeological, and socio-psychological approaches. The study addresses conceptual ambiguity, the validity of diagnostic instruments, their occupational and cultural adaptation, and the need for an integrative assessment of individual and group-level factors. Service resilience is interpreted as a multidimensional psychological resource that enables military personnel to maintain functional stability under occupational stress, socio-psychological pressure, and challenging service conditions.

Kalit so'zlar: xizmat rezistentligi, yosh ofitserlar, nazariy-metodologik yondashuv, psixologik rezilyentlik, stressga chidamlilik, koping strategiyalari, kasbiy moslashuv, psixologik resurslar, harbiy jamoa, ijtimoiy-psixologik omillar

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Markowitz, F. E. Military-to-civilian transition strains and risky behavior among post-9/11 veterans / F. E. Markowitz, S. Kintzle, C. A. Castro // Military Psychology. – 2023. – Vol. 35, No. 1. – P. 38–49. – DOI: 10.1080/08995605.2022.2065177.
  2. Marmuse, A. “Hidden” anger as risk factor for operational health: An exploratory approach among French military personnel / A. Marmuse, J.-B. Billaud, S. Jacob [et al.] // Military Psychology. – 2025. – Vol. 37, No. 2. – P. 148–158.
  3. Odoardi, C. Perceived organizational values and innovation: The role of transactive memory and age diversity in military teams / C. Odoardi, A. Battistelli, J. L. V. Guardela [et al.] // Military Psychology. – 2021. – Vol. 33, No. 5. – P. 296–307.
  4. Ojanen, T. Editorial: Enhancing resilience in military personnel: Insights into physiological, physical, and psychological dimensions / T. Ojanen, S. Sammito, O. Binsch // Frontiers in Physiology. – 2026. – DOI: 10.3389/fphys.2026.1783839.
  5. Olimov, B. Harbiy xizmatchilarni kasbiy saralashning psixologik asoslari / B. Olimov // Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan. – 2025. – J. 3, № 2. – B. 234–237. – DOI: 10.71337/inlibrary.uz.journal-science-innovative.68453.
  6. Rosa, E. Cognitive performance, fatigue, emotional and physiological strains in simulated long-duration flight missions / E. Rosa, E. Lyskov, M. Grönkvist [et al.] // Military Psychology. – 2022. – Vol. 34, No. 2. – P. 224–236.
  7. Saidov, A. A. Qurolli Kuchlar tizimida rahbar xodimlarning boshqaruv kompetentligini oshirishning ijtimoiy-psixologik jihatlari : psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati / A. A. Saidov. – Toshkent : O‘zbekiston Milliy universiteti, 2022. – 16 b.