7-tom, 2-son, b. 239–242, Nashr: 2026-08-11
XIAZM QOFIYA TASHKIL QILUVCHI VOSITA SIFATIDA
ХИАЗМ КАК СРЕДСТВО ОРГАНИЗАЦИИ РИФМЫ
CHIASMUS AS A RHYME-FORMING DEVICE
- Raxmatova Dilfuza Axmedovna — Samarqand davlat universiteti dotsenti, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), Orcid:0009-0005-8316-360X,
Annotatsiya
Ushbu maqolada xiazm (chiasmus) – parallel elementlarning o‘zaro chatishuviga asoslangan ritorik figura – she’riy matn tuzilishida qanday shakllantiruvchi (poetik) funksiyani bajarishi tahlil qilinadi. Xiazmning ritmik, sintaktik, semantik va kompozitsion darajadagi roli, shuningdek, uning she’riy tilning ifoda imkoniyatlarini kengaytirishdagi ahamiyati ochib beriladi. Maqolada mumtoz va zamonaviy o‘zbek she’riyatidan olingan misollar asosida xiazmning badiiy-estetik salohiyati ko‘rsatiladi.
Аннотация
В данной статье анализируется стихообразующая функция хиазма – риторической фигуры, основанной на крестообразном расположении параллельных элементов, – в структуре поэтического текста. Раскрывается роль хиазма на ритмическом, синтаксическом, смысловом и композиционном уровнях, а также его значение в расширении выразительных возможностей поэтического языка. На примерах из узбекской классической и современной поэзии демонстрируется художественно-эстетический потенциал хиазма.
Abstract
This article analyzes the poetic-forming function of chiasmus – a rhetorical figure based on the crosswise arrangement of parallel elements – in the structure of poetic texts. The role of chiasmus at the rhythmic, syntactic, semantic, and compositional levels, as well as its importance in expanding the expressive capabilities of poetic language, is revealed. Based on examples from classical and modern Uzbek poetry, the artistic and aesthetic potential of chiasmus is demonstrated.
Kalit so'zlar: xiazm, she’riy sintaksis, parallelizm, ritm, kompozitsiya, she’riy figura, badiiy ifoda
Foydalanilgan adabiyotlar
- Квятовский А.К. Поэтический словар –М.,1966. Стр. 325
- Mamaziyayev O. X. O‘zbek poetik nutqida xiazm va gradatsiya. Filol.fan. nomz… avtoref.– Farg‘ona. 2004.
- Мирзаев И.К. Проблемы лингвопоэтической интерпретации стихотворного текста: автореф. дисс. … докт. филол. наук. – Т., 1992.
- Harris, Robert A. Writing with Clarity and Style: A Guide to Rhetorical Devices for Contemporary Writers. 2nd ed. New York: Routledge, 2018.
- Galpern I.R.Stylistics.–M: Higher school, 1967, p. 209
- Лингвистический энциклопедический словарь / Гл. ред. В.Н. Ярцева. – М.: Советская энциклопедия, 1990. – 685 с. (статья «Хиазм», с. 548).
- 7. Navoiy, A. G‘aroyib us-sig‘ar//Mukammal asarlar to‘plami. 20 jildlik. III jild.Toshkent:Fan,1988.–613 b
- Boqijon To‘xliyev, Bahodir Karimov, Komila Usmonova. Adabiyot. I qism. -Toshkent: ”O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti, 2017. 82].
- Boqijon To‘xliyev. O‘zbek adabiyoti. –Toshkent: O‘qituvchi, 2000. 286 b.
- Хазагеров Т.Г., Ширина Л.С. Общая риторика: Курс лекций. – Ростов-на-Дону: Феникс, 1994. – 320 с. (раздел о фигурах, хиазм).11. Этимологический словарь русского языка / Под ред. А.Ф. Журавлёва. – М.: АСТ-Пресс, 2015. – Т. 4, статья «хиазм» (etimologik ma’lumot berilgan).