10-tom, 1-son, b. 21–24, Nashr: 2026-10-01

XAYRIDDIN SULTONNING “YALDO KECHASI” ROMANIDA TARIXIY, PROTOTIPLI VA TO‘QIMA OBRAZLAR TIPOLOGIYASI

ТИПОЛОГИЯ ИСТОРИЧЕСКИХ, ПРОТОТИПНЫХ И ВЫМЫШЛЕННЫХ ОБРАЗОВ В РОМАНЕ ХАЙРИДДИНА СУЛТОНА «ЯЛДО КЕЧАСИ»

TYPOLOGY OF HISTORICAL, PROTOTYPICAL, AND FICTIONAL CHARACTERS IN KHAIRIDDIN SULTAN’S NOVEL “YALDO KECHASI”

• Xo‘jamurodova Oydin Xo‘jamurod qizi — Osiyo texnologiyalari universiteti Tillar kafedrasi mudiri, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada Xayriddin Sultonning “Yaldo kechasi” (2025) romanidagi obrazlar tizimi tarixiy, prototipli va to‘qima obrazlar tipologiyasi asosida tahlil qilinadi. Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” romani xotimasidagi qisqa izoh Otabek – Yodgorbek – Ozodbek va Odilbek zanjiri orqali uch avlod taqdiri sifatida badiiy voqelikka aylantirilgani ko‘rsatiladi. Tadqiqotda tarixiy shaxs, prototip va to‘qima obraz tushunchalarining ishchi ta’riflari berilib, ularga adabiy meros obrazlari va muallif-persona kategoriyalari qo‘shiladi. Natijada mistifikatsiyaga asoslangan romanda tarixiy hujjatlilik va badiiy to‘qima uyg‘unligi obraz yaratishning yetakchi tamoyili ekani asoslanadi.

Аннотация

В статье анализируется система образов романа Хайриддина Султона «Ялдо кечаси» (2025) на основе типологии исторических, прототипных и вымышленных образов. Показано, что краткое примечание «От пишущего» в конце романа А. Кадыри «Минувшие дни» развёрнуто в художественное полотно судеб трёх поколений: Отабека, Ёдгорбека, Озодбека и Одилбека. Выявлены дополнительные категории, возникающие при литературной мистификации: образы литературного наследия и авторская персона.

Abstract

The article examines the system of characters in Xayriddin Sulton’s novel “Yaldo kechasi” (2025) through a typology of historical, prototype-based and fictional characters. It shows how the short authorial note at the end of Abdulla Qodiriy’s “O‘tkan kunlar” is expanded into the fate of three generations (Otabek, Yodgorbek, Ozodbek and Odilbek). Two additional categories that arise in literary mystification are proposed: characters of literary heritage and the authorial persona.

Kalit so'zlar: “Yaldo kechasi”, Xayriddin Sulton, tarixiy roman, tarixiy obraz, prototip, to‘qima obraz, adabiy mistifikatsiya, intertekstuallik, jadidchilik

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Bakhtin M.M. Forms of Time and of the Chronotope in the Novel // The Dialogic Imagination: Four Essays. – Austin: University of Texas Press, 1981. – P. 84–258.
2. Boboyev T. Adabiyotshunoslik asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston, 2001. – 560 b.
3. Genette G. Palimpsests: Literature in the Second Degree. – Lincoln: University of Nebraska Press, 1997.
4. Lukács G. The Historical Novel. – London: Merlin Press, 1962.
5. Quronov D., Mamajonov Z., Sheraliyeva M. Adabiyotshunoslik lug‘ati. – Toshkent: Akademnashr, 2013.
6. Qodiriy A. O‘tkan kunlar: roman. – Toshkent: [foydalanilgan nashr ma’lumotlari kiritilsin].
7. Sulton X. Yaldo kechasi: tarixiy hujjatlar asosidagi badiiy to‘qima. – Toshkent: Xaybar-25, 2025. – 461 b.
8. Томашевский Б.В. Теория литературы. Поэтика. – М.: Аспект Пресс, 1996.
9. Iskandar I. “Yaldo kechasi”: xulosa va saboqlar // Jadid.uz, 2026-yil 9-yanvar. – URL: https://jadid.uz/yaldo-kechasi-xulosa-va-saboqlar/
10. Karvonli E. “Yaldo kechasi” tarixiy romani kitobxonlar qo‘lida // Ma’rifat, 2025-yil 21-dekabr. – URL: https://marifat.uz/show-post/yaldo-kechasi-tarixiy-romani-kitobxonlar-qolida-1096
11. Pulatov I. Millatning eng uzun va qorong‘i kechasi haqida bilasizmi? // Kun.uz, 2026-yil 9-may. – URL: https://kun.uz/news/2026/05/09/millatning-eng-uzun-va-qorongi-kechasi-haqida-bilasizmi-5-daqiqa
12. “Yaldo kechasi” – tarixning iztirobli sahifalaridan so‘zlovchi asar // UZA.uz, 2025-yil 22-dekabr. – URL: https://uza.uz/uz/posts/yaldo-kechasi-tarixning-iztirobli-sahifalaridan-sozlovchi-asar_798634
13. “Yaldo kechasi” romani intertekst namunasi sifatida // International Journal of Literature and Language Studies, 2026, 5(07), 447–451. – DOI: 10.5281/zenodo.21587038 [muallif kiritilsin]
14. O‘zbek milliy romanchiligida tarixiy haqiqat va badiiy talqin (Xayriddin Sultonning “Yaldo kechasi” romani misolida). – DOI: 10.5281/zenodo.20553341
15. “Yaldo kechasi” romanida tarixiy xotira va milliy tafakkur talqini. – URL: https://zenodo.org/records/22881899