8-tom, 1-son, b. 282–285, Nashr: 2026-08-27

VOYAGA YETMAGAN SHAXSLARDA DELINKVENT XULQ SHAKLLANISHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI.

СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ФОРМИРОВАНИЯ ДЕЛИНКВЕНТНОГО ПОВЕДЕНИЯ У НЕСОВЕРШЕННОЛЕТНИХ

SOCIO-PSYCHOLOGICAL MECHANISMS OF THE FORMATION OF DELINQUENT BEHAVIOR IN MINORS

  • Yunusova Go‘zal Sultonovna — Farg‘ona davlat universiteti, psixologiya kafedrasi dotsenti

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur ilmiy maqolada voyaga yetmagan shaxslarda delinkvent xulq-atvor shakllanishining ijtimoiy-psixologik mexanizmlari, tashqi va ichki determinantlar o‘zaro ta’siri hamda zamonaviy integrativ ilmiy yondashuvlar atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqotda sotsiologik, psixodinamik va ijtimoiy o‘rganish konsepsiyalari sintez qilingan. Zamonaviy empirik va nazariy tadqiqotlar asosida bolalikdagi salbiy tajribalar, emotsional disregulyatsiya, kognitiv og‘ishlar hamda tengdoshlar guruhining roli ochib berilgan. Maqola yakunida profilaktika va korreksiya ishlarini tashkil etish bo‘yicha ilmiy va amaliy tavsiyalar ilgari surilgan.

Аннотация

В данной научной статье всесторонне анализируются социально-психологические механизмы формирования делинквентного поведения у несовершеннолетних, взаимодействие внешних и внутренних детерминант, а также современные интегративные научные подходы. В исследовании синтезированы социологические, психодинамические концепции и теория социального научения. На основе современных эмпирических и теоретических исследований раскрывается роль неблагоприятного детского опыта, эмоциональной дизрегуляции, когнитивных искажений и влияния группы сверстников в формировании делинквентного поведения. В заключение статьи представлены научные и практические рекомендации по организации профилактической и коррекционной работы.

Abstract

This scientific article comprehensively analyzes the socio-psychological mechanisms underlying the formation of delinquent behavior among juveniles, the interaction of external and internal determinants, and contemporary integrative scientific approaches. The study synthesizes sociological, psychodynamic, and social learning concepts. Based on modern empirical and theoretical research, the article reveals the role of adverse childhood experiences, emotional dysregulation, cognitive distortions, and peer group influence in the development of delinquent behavior. The article concludes with scientific and practical recommendations for organizing preventive and corrective interventions.

Kalit so'zlar: delinkvent xulq, voyaga yetmaganlar, ijtimoiy-psixologik mexanizmlar, anomiya, strain nazariyasi, ijtimoiy o‘rganish, psixodinamik yondashuv, kognitiv og‘ishlar, emotsional regulyatsiya, profilaktika

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Abduresitova, S. A. (2023). Voyaga yetmaganlar o‘rtasida deviant va delinkvent xulq-atvor profilaktikasining psixologik aspektlari. Toshkent: Fan va texnologiya.
  2. Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
  3. Barriga, A. Q., Gibbs, J. C. (2025). Cognitive Distortions and Moral Disengagement in Juvenile Delinquency: A Longitudinal Perspective. Journal of Abnormal Child Psychology, 53(2), 145–159.
  4. Begmatov, A. S. (2024). Zamonaviy jamiyatda o‘smirlar ijtimoiylashuvi va deviant xulq-atvor determinantlari. Psixologiya va Hayot, 3(1), 45–52.
  5. Farrington, D. P., Ttofi, M. M. (2024). Risk and Protective Factors in Youth Delinquency: A Comprehensive Meta- Analytic Review. Systematic Reviews in Criminology, 12(4), 312–335.
  6. G‘oziyev, E. G‘. (2021). Ontogenez psixologiyasi. Toshkent: Noshir.
  7. Gottfredson, M. R., Hirschi, T. (2023). A General Theory of Crime: Modern Empirical Tests and Perspectives. Stanford University Press.
  8. Hughes, K., Bellis, M. A. (2024). The Impact of Adverse Childhood Experiences (ACEs) on Adolescent Health and Delinquency. Lancet Public Health, 9(3), e182–e193.
  9. Durkheim, É. (1951). Suicide: A Study in Sociology. Glencoe, IL: Free Press.
  10. Kleyberg, Yu. A. (2020). Psixologiya deviantnogo povedeniya. Moskva: Yurayt.
  11. Merton, R. K. (1938). Social Structure and Anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682.
  12. Freud, A. (1936). The Ego and the Mechanisms of Defence. London: Hogarth Press.