8-tom, 1-son, b. 158–162, Nashr: 2026-08-19

VIRTUAL MUZEYLARDAN FOYDALANISHNING BO‘LAJAK TARIX FANI O‘QITUVCHILARINING TARIXIY TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHDAGI DIDAKTIK IMKONIYATLARI

ДИДАКТИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ВИРТУАЛЬНЫХ МУЗЕЕВ В РАЗВИТИИ ИСТОРИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ ИСТОРИИ

DIDACTIC POSSIBILITIES OF USING VIRTUAL MUSEUMS IN DEVELOPING THE HISTORICAL THINKING OF FUTURE HISTORY TEACHERS

  • To‘ranazarova Muxlisaxon Davlatjon qizi — Qo‘qon davlat universiteti tayanch doktoranti · ORCID: ORCID: 0009-0000-0941-8276

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada virtual muzeylardan foydalanishning bo‘lajak tarix fani o‘qituvchilarining tarixiy tafakkurini rivojlantirishdagi didaktik imkoniyatlari nazariy va amaliy jihatdan aniqlashtirilgan. Tadqiqot muammosi shundan iboratki, ta’lim amaliyotida virtual muzey resurslari ko‘pincha "qiziqarli va foydali vosita" sifatida umumiy tarzda talqin qilinadi, biroq ular orqali aynan qanday kasbiy-metodik ko‘nikmalar va tarixiy tafakkur jihatlari rivojlanishi operatsional darajada ko‘rsatib berilmagan. Ushbu bo‘shliqni bartaraf etish maqsadida tadqiqotda kontent-tahlil, pedagogik kuzatuv va pedagogik tajriba-sinov ishi uyg’unlashtirilgan metodologiya qo‘llanildi. Tadqiqot natijasida virtual muzeylardan foydalanishning didaktik imkoniyatlari besh ustuvor yo‘nalish asosida tizimlashtirildi: tarixiy manba bilan ishlash, raqamli resursni tanqidiy baholash, vizual dalilni didaktik topshiriqqa aylantirish, refleksiv tahlil va akademik halollikni ta’minlash. Har bir yo‘nalishning mazmuni, u orqali rivojlanadigan tarixiy tafakkur jihati va tegishli baholash mezonlari asoslab berilgan. "Tarix o‘qitish metodikasi" fani doirasida o‘tkazilgan pedagogik tajriba-sinov ishi natijalari besh yo‘nalish bo‘yicha talabalarning ko‘nikma darajasi sezilarli o‘sganligini tasdiqladi. Olingan natijalar virtual muzeylardan foydalanishni tasodifiy emas, balki maqsadli va tizimli pedagogik faoliyatga aylantirish imkonini beruvchi amaliy asos sifatida talqin etilishi mumkin.

Аннотация

В данной статье теоретически и практически обоснованы дидактические возможности использования виртуальных музеев в развитии исторического мышления будущих учителей истории. Проблема исследования заключается в том, что в педагогической практике ресурсы виртуальных музеев зачастую трактуются лишь как «интересный и полезный инструмент» в общем виде, без операционального указания на то, какие именно профессионально-методические навыки и грани исторического мышления при этом развиваются. Для устранения данного пробела в исследовании применена методология, объединяющая контент-анализ, педагогическое наблюдение и формирующий педагогический эксперимент. В результате дидактические возможности использования виртуальных музеев систематизированы по пяти приоритетным направлениям: работа с историческим источником, критическая оценка цифрового ресурса, преобразование визуального свидетельства в дидактическое задание, рефлексивный анализ и обеспечение академической честности. Обоснованы содержание каждого направления, соответствующая грань исторического мышления и критерии оценки. Результаты формирующего эксперимента, проведённого в рамках курса «Методика преподавания истории», подтвердили значительный рост уровня сформированности навыков студентов по всем пяти направлениям. Полученные результаты могут быть истолкованы как практическая основа, позволяющая превратить использование виртуальных музеев из случайной практики в целенаправленную и системную педагогическую деятельность.

Abstract

This article identifies and substantiates the didactic potential of using virtual museums for developing historical thinking in prospective history teachers. The research problem is that virtual museum resources are often described in teaching practice merely as an "interesting and useful tool", without specifying which professional and methodological skills are actually developed and through which mechanisms. To address this gap, the study combines content analysis, pedagogical observation and a formative pedagogical experiment. As a result, the didactic potential of virtual museums is systematized into five priority directions: working with a historical source, critical evaluation of a digital resource, transforming visual evidence into a didactic task, reflexive analysis, and ensuring academic integrity. The content of each direction, the corresponding facet of historical thinking, and the relevant assessment criteria are substantiated. The formative experiment, conducted within the course "Methodology of Teaching History", confirmed a considerable increase in students’ skill levels across all five directions. The findings provide a practical basis for transforming the use of virtual museums from incidental practice into purposeful, systemic pedagogical activity.

Kalit so'zlar: virtual muzey, didaktik imkoniyat, tarixiy manba, raqamli resurs, tanqidiy baholash, vizual dalil, refleksiv tahlil, akademik halollik, tarixiy tafakkur, bo‘lajak tarix o‘qituvchisi, tarix o‘qitish metodikasi

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Wineburg, S. Historical Thinking and Other Unnatural Acts: Charting the Future of Teaching the Past / S. Wineburg. – Philadelphia : Temple University Press, 2001. – 274 p.
  2. Hicks, D. The SCIM-C Strategy: Expert Historians, Historical Inquiry, and Multimedia / D. Hicks, P. Doolittle, E. T. Ewing // Social Education. – 2004. – Vol. 68, No. 3. – P. 221–225.
  3. Eshet-Alkalai, Y. Digital Literacy: A Conceptual Framework for Survival Skills in the Digital Era / Y. Eshet-Alkalai // Journal of Educational Multimedia and Hypermedia. – 2004. – Vol. 13, No. 1. – P. 93–106.
  4. Seixas, P. The Big Six Historical Thinking Concepts / P. Seixas, T. Morton. – Toronto : Nelson Education, 2013. – 240 p.
  5. Handbook of Academic Integrity / ed. by T. Bretag. – Singapore : Springer, 2016. – 1097 p.
  6. Falk, J. H. The Museum Experience Revisited / J. H. Falk, L. D. Dierking. – Walnut Creek : Left Coast Press, 2013. – 416 p.
  7. Lee, P. Progression in Historical Understanding among Students Ages 7–14 / P. Lee, R. Ashby // Knowing, Teaching, and Learning History: National and International Perspectives / ed. by P. Stearns, P. Seixas, S. Wineburg. – New York : New York University Press, 2000. – P. 199–222.
  8. Barton, K. C. Teaching History for the Common Good / K. C. Barton, L. S. Levstik. – Mahwah : Lawrence Erlbaum Associates, 2004. – 296 p.
  9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Pedagog kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi 2025-yil 28-apreldagi PF-73-son Farmoni.