7-tom, 1-son, b. 101–106, Nashr: 2026-08-08
UYUSHMAGAN YOSHLARGA PSIXOLOGIK XIZMAT KO‘RSATISH MODELI VA UNING O‘ZIGA XOS ILMIY-AMALIY ASOSLARI
МОДЕЛЬ ОКАЗАНИЯ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ПОМОЩИ НЕОРГАНИЗОВАННОЙ МОЛОДЕЖИ И ЕЁ НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ
MODEL OF PSYCHOLOGICAL SUPPORT FOR UNORGANIZED YOUTH AND ITS SPECIFIC SCIENTIFIC AND PRACTICAL FOUNDATIONS
- Haydarov Shahriyor Shuxrat o‘g‘li — Buxoro xalqaro universiteti yoshlar bilan ishlash va ma’naviyat-ma’rifat bo’limi boshlig’i psixologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD), dotsent
Annotatsiya
Mazkur maqolada uyushmagan yoshlarga psixologik xizmat ko‘rsatishning ilmiy-amaliy asoslari, mazkur ijtimoiy guruh bilan ishlashda qo‘llaniladigan diagnostik, maslahat, psixoprofilaktik, korreksion va ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqotda uyushmagan yoshlar shaxsida kuzatiladigan ijtimoiy moslashuvdagi qiyinchiliklar, kommunikativ sustlik, kasbiy o‘zini anglashdagi noaniqlik, emotsional beqarorlik, ijtimoiy faollikning pastligi hamda hayotiy maqsadlarning yetarlicha shakllanmaganligi psixologik xizmatning asosiy predmeti sifatida talqin etiladi. Maqolada psixologik xizmat ko‘rsatish modeli diagnostik-baholash, profilaktik-ma’rifiy, maslahat-korreksion, ijtimoiy integratsion va monitoring-refleksiv bosqichlar asosida ishlab chiqildi. Shuningdek, uyushmagan yoshlar bilan ishlashda individual yondashuv, guruhiy trening, oilaviy maslahat, kasbiy yo‘naltirish, ijtimoiy sheriklik va raqamli psixologik yordam imkoniyatlari ilmiy jihatdan asoslandi. Tadqiqot natijalari uyushmagan yoshlarni jamiyat hayotiga faol jalb etish, ularning ijtimoiy-psixologik moslashuvini kuchaytirish hamda shaxsiy rivojlanish trayektoriyasini shakllantirishda tizimli psixologik xizmat muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Аннотация
В статье рассматриваются научно-практические основы оказания психологической помощи неорганизованной молодежи, а также анализируются диагностические, консультативные, профилактические, коррекционные и социально-психологические механизмы работы с данной социальной группой. В исследовании трудности социальной адаптации, коммуникативная пассивность, неопределенность профессионального самоопределения, эмоциональная нестабильность, низкий уровень социальной активности и недостаточная сформированность жизненных целей рассматриваются как основные предметы психологического сопровождения неорганизованной молодежи. В статье разработана модель психологической службы, включающая диагностико-оценочный, профилактико-просветительский, консультативно-коррекционный, социально-интеграционный и мониторингово-рефлексивный этапы. Кроме того, научно обоснованы возможности индивидуального подхода, группового тренинга, семейного консультирования, профессиональной ориентации, социального партнерства и цифровой психологической помощи в работе с неорганизованной молодежью. Результаты исследования показывают, что системная психологическая служба имеет важное значение для активного вовлечения неорганизованной молодежи в общественную жизнь, усиления их социально-психологической адаптации и формирования траектории личностного развития.
Abstract
This article examines the scientific and practical foundations of providing psychological services to unorganized youth and analyzes diagnostic, counseling, preventive, corrective, and socio-psychological mechanisms used in working with this social group. The study interprets difficulties in social adaptation, weak communication activity, uncertainty in professional self-determination, emotional instability, low social engagement, and insufficient formation of life goals as the main objects of psychological support for unorganized youth. The article proposes a psychological service model based on diagnostic-assessment, preventive-educational, counseling-correctional, social-integration, and monitoring-reflective stages. In addition, the possibilities of an individual approach, group training, family counseling, career guidance, social partnership, and digital psychological assistance in working with unorganized youth are scientifically substantiated. The findings indicate that a systematic psychological service is important for actively involving unorganized youth in social life, strengthening their socio-psychological adaptation, and forming a trajectory of personal development.
Kalit so'zlar: uyushmagan yoshlar, psixologik xizmat, ijtimoiy moslashuv, psixoprofilaktika, psixokorreksiya, kasbiy yo‘naltirish, ijtimoiy integratsiya, yoshlar siyosati, psixologik model
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida” : O‘RQ-406-son : 2016-yil 14-sentabrda qabul qilingan.
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. “O‘zbekistonda yoshlarga oid davlat siyosatini 2025-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi”ni tasdiqlash haqida : 23-son : 2021-yil 18-yanvarda qabul qilingan.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “Yangi O‘zbekiston yoshlari – 2030” strategiyasini tasdiqlash hamda yoshlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida : PF-66-son : 2026-yil 20-aprelda qabul qilingan.
- World Health Organization. Mental health of adolescents : WHO Fact Sheet / World Health Organization. — 2025.
- World Health Organization. Mental Health of Children and Young People: Service Guidance / World Health Organization, UNICEF. — 2024.
- UNICEF Uzbekistan. Adolescent health and psychosocial well-being materials / UNICEF Uzbekistan. — 2024.
- Выготский, Л. С. Психология развития человека / Л. С. Выготский. — Москва : Смысл, 2005.
- Выготский, Л. С. Мышление и речь / Л. С. Выготский. — Москва : Лабиринт, 1999.
- Эриксон, Э. Идентичность: юность и кризис / Э. Эриксон. — Москва : Прогресс, 1996.
- Bandura, A. Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory / A. Bandura. — Englewood Cliffs : Prentice-Hall, 1986.
- Bandura, A. Self-efficacy: The Exercise of Control / A. Bandura. — New York : W.H. Freeman, 1997.
- Rogers, C. R. Client-Centered Therapy / C. R. Rogers. — Boston : Houghton Mifflin, 1951.
- Rogers, C. R. On Becoming a Person / C. R. Rogers. — Boston : Houghton Mifflin, 1961.