BXU Logo

Buxoro Xalqaro
Universiteti

10-tom, 2-son, b. 184–189, Nashr: 2026-10-22

UMUMTA’LIM MAKTAB DIREKTORLARINING LIDERLIK KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHNING AMALDAGI HOLATI: MUAMMOLAR VA YECHIM YO‘NALISHLARI

СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ РАЗВИТИЯ ЛИДЕРСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ ДИРЕКТОРОВ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛ: ПРОБЛЕМЫ И ПУТИ РЕШЕНИЯ

THE CURRENT STATE OF LEADERSHIP COMPETENCE DEVELOPMENT AMONG GENERAL EDUCATION SCHOOL PRINCIPALS: CHALLENGES AND SOLUTIONS

  • Rajabov Kozim Komil o‘g‘li — A.Avloniy nomidagi Pedagogik mahorat milliy instituti mustaqil izlanuvchisi · ORCID: ORCID: 0009-0004-5764-5747

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada umumta’lim maktab direktorlarining liderlik kompetentligini rivojlantirishning amaldagi holati me’yoriy-huquqiy hujjatlar, direktor lavozim vazifalari va malaka oshirish dasturlari mazmunini tahlil qilish asosida o‘rganilgan. Liderlik kompetentligining besh komponenti (qadriyatli-vizioner, ta’limiy liderlik, jamoani rivojlantiruvchi-hamkorlik, o‘zgarishlar va innovatsiyalarni boshqarish, shaxsiy-refleksiv) bo‘yicha amaliyotdagi qamrov darajasi aniqlangan. Tahlil natijasida direktor faoliyatida ma’muriy-nazorat funksiyalarining ustunligi, malaka oshirishning qisqa muddatli va uzilishli xarakteri, liderlikni baholash vositalarining yetishmasligi kabi muammolar asoslangan, ularni hal etishning tizimli yo‘nalishlari taklif etilgan.

Аннотация

В статье на основе анализа нормативно-правовых документов, должностных обязанностей директора и содержания программ повышения квалификации изучено современное состояние развития лидерской компетентности директоров общеобразовательных школ. Определена степень охвата в практике пяти компонентов лидерской компетентности (ценностно-визионерского, лидерства в обучении, командно-развивающего, управления изменениями и инновациями, личностно-рефлексивного). Обоснованы проблемы преобладания административно-контрольных функций, краткосрочности и прерывистости повышения квалификации, недостатка инструментов оценки лидерства; предложены системные направления их решения.

Abstract

The article examines the current state of developing the leadership competence of general secondary school principals on the basis of an analysis of regulatory documents, principals’ job duties and the content of in-service training programmes. The extent to which five components of leadership competence (value-based visionary, instructional leadership, team development and collaboration, leading change and innovation, personal-reflective) are addressed in practice is identified. The study substantiates such problems as the predominance of administrative and control functions, the short-term and fragmented nature of in-service training, and the lack of tools for assessing leadership, and proposes systemic directions for addressing them.

Kalit so'zlar: maktab direktori, liderlik kompetentligi, ta’limiy liderlik, malaka oshirish, ta’lim menejmenti, SWOT-tahlil, uzluksiz professional rivojlanish

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. 23.09.2020-yil, O‘RQ-637-son. // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi (lex.uz).
  2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni. 29.04.2019-yil, PF-5712-son. // lex.uz.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. 28.01.2022-yil, PF-60-son. // lex.uz.
  4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “«O‘zbekiston – 2030» strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. 11.09.2023-yil, PF-158-son. // lex.uz.
  5. Leithwood K., Harris A., Hopkins D. Seven strong claims about successful school leadership revisited // School Leadership & Management. – 2020. – Vol. 40, No. 1. – P. 5–22.
  6. Fullan M. The Principal: Three Keys to Maximizing Impact. – San Francisco: Jossey-Bass, 2014. – 176 p.
  7. Hallinger P. Leadership for learning: lessons from 40 years of empirical research // Journal of Educational Administration. – 2011. – Vol. 49, No. 2. – P. 125–142.
  8. Pont B., Nusche D., Moorman H. Improving School Leadership. Volume 1: Policy and Practice. – Paris: OECD, 2008. – 200 p.
  9. Robinson V.M.J., Lloyd C.A., Rowe K.J. The impact of leadership on student outcomes: An analysis of the differential effects of leadership types // Educational Administration Quarterly. – 2008. – Vol. 44, No. 5. – P. 635–674.
  10. Bush T. Theories of Educational Leadership and Management. 5th ed. – London: SAGE, 2020. – 280 p.
  11. OECD. TALIS 2018 Results (Volume II): Teachers and School Leaders as Valued Professionals. – Paris: OECD Publishing, 2020.
  12. Spillane J.P. Distributed Leadership. – San Francisco: Jossey-Bass, 2006. – 128 p.
  13. National Policy Board for Educational Administration. Professional Standards for Educational Leaders 2015. – Reston, VA: NPBEA, 2015.
  14. Day C., Sammons P., Hopkins D. et al. The Impact of School Leadership on Pupil Outcomes: Final Report. – Nottingham: DCSF, 2009. – (Research Report RR108).
  15. Sultonova L.A. Umumiy o‘rta ta’lim maktab direktorlarining boshqaruv faoliyatini baholash mexanizmlarini takomillashtirish (Rahbarning boshqaruv kompetentligi ko‘rsatkichlari asosida): ped. fan. bo‘yicha falsafa doktori (PhD) diss. avtoref. – Toshkent, 2025.
  16. Sharifxodjayev U.U. Ta’lim muassasalarini boshqarishda muhim bo‘lgan omillarning nazariy jihatlari // Xalq ta’limi: muammolar, izlanishlar, yechimlar. – 2022. – № 2. – B. 7–16.
  17. Nishonova D.S. Ta’lim muassasalari rahbarlarining boshqaruv kompetentligini takomillashtirish // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. – 2023. – B. 654–660.
  18. Isaqova E.D. Maktablarga ilg‘or rahbar kadrlar tayinlashda direktorlar kengashining roli va ahamiyati: zaruriyat, shaffoflik va zamonaviy yondashuvlar (Surxondaryo viloyati misolida) // Maktab ta’limi: muammolar, izlanishlar, yechimlar. – 2026. – № 1. – B. 121–131. – DOI: 10.5281/zenodo.18466765.
  19. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha va maktab ta’limi tashkilotlari xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori. 21.06.2024-yil, PQ-231-son. // lex.uz.
  20. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Davlat umumiy o‘rta ta’lim muassasalari direktori lavozimiga nomzodlarni menejerlik o‘quv kurslarida o‘qitish va ularga menejerlik sertifikatini berish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori. 25.12.2023-yil, 681-son. // lex.uz.
  21. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining “Davlat umumiy o‘rta ta’lim muassasalari direktori lavozimiga nomzodlar uchun menejerlik o‘quv kurslarining takomillashtirilgan o‘quv reja va dasturini tasdiqlash to‘g‘risida”gi buyrug‘i. 16.04.2026-yil, 144-son (1-ilova – o‘quv reja; 2-ilova – o‘quv dastur. – Toshkent: A.Avloniy nomidagi PMMI, 2026).
  22. Yusupova D.F. Maktab direktorlarining boshqaruv ko‘nikmalarini sinergetik yondashuv asosida rivojlantirishning innovatsion mexanizmi // Ta’limda innovatsiyalar, investitsiyalar va intellektual salohiyat: muammolar, tahlillar va istiqbollar: Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari (2026-yil 16-sentyabr). – Navoiy: Navoiy viloyati PMM nashri, 2026. – B. 15–19. – DOI: 10.5281/zenodo.23155171.