9-tom, 2-son, b. 58–62, Nashr: 2026-09-22

UMAR SAYFIDDINNING HIKOYALARIDA VIJDON MOTIVINING POETIK TAHLILI

A POETIC ANALYSIS OF THE MOTIF OF CONSCIENCE IN UMAR SAYFIDDIN’S STORIES

• Abdialimova Zarina Faxriddin qizi — O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti doktoranti

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada buyuk turk hikoyanavis yozuvchisi Umar Sayfiddinning “Nega boy bo‘lmadi?”, hikoyasida vijdon motivining poetik talqini tahlil qilinadi. Shu bilan birga hikoyada aybdorlik hissining dolzarb jihatari inson xarakteriga bog’liq holatda chuqur tahlil qilinadi. Hikoyada qahramonlar his tuyg’ularida aybdorlik hissini motiv sifatida maqolada poetik jihatdan tahlilga tortiladi. Umar Sayfiddinning bir qancha hikoyalarida vijdon, aybdorlik hissi ruhiy qiynoq sifatida qahramonlar hayotida muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu hikoyada muallif insonning moddiy manfaat bilan ma’naviy mas’uliyat o‘rtasidagi ichki kurashini badiiy vositalar orqali yoritadi. Hikoya qahramonining halollik, insoflilik va vijdon oldidagi mas’uliyatni boylikdan ustun qo‘yishi yozuvchining axloqiy-estetik qarashlarini ochib beradi. Tadqiqotda vijdon motivining syujet rivojiga ta’siri, qahramon ruhiy kechinmalarida namoyon bo‘lish shakllari hamda badiiy detallarning semantik yuklamasi poetik jihatdan tahlil etiladi. Shuningdek, muallif tomonidan vijdon tushunchasining ijtimoiy va individual mazmuni uyg‘un holda talqin qilinishi ko‘rsatib beriladi. Hikoya orqali Umar Sayfiddin jamiyatda halol mehnat, vijdon sofligi, pok niyat va axloqiy tanlov muammosini ilgari suradi. Mazkur maqola hikoyaning ma’naviy-estetik ahamiyatini ochishga xizmat qiladi shu bilan birga harbir millatga xos bo‘lgan vijdonlilik hissini uyg`onishi va bu holat qahramonlar ruhiyatida qanday o‘zgarishlarga olib kelishi hikoyalar misolida badiiy tahlil qilinadi.

Abstract

This article analyzes the poetic interpretation of the motif of conscience in the short story “Why Did He Not Become Rich?” by the great Turkish short story writer Omer Seyfettin. In addition, the work deeply examines the актуal aspects of guilt as closely connected to human character. The feeling of guilt in the emotional world of the characters is treated as a literary motif and is subjected to poetic analysis. In many of Seyfettin’s stories, conscience and guilt function as forms of psychological torment and play a significant role in the lives of the characters. In this particular story, the author artistically depicts the inner conflict between material benefit and moral responsibility. The protagonist’s preference for honesty, integrity, and responsibility before conscience over wealth reveals the writer’s moral and aesthetic worldview. The study explores the influence of the motif of conscience on plot development, its manifestations in the characters’ psychological experiences, and the semantic load of artistic details from a poetic perspective. Furthermore, the article demonstrates how the author interprets the concept of conscience through a harmonious synthesis of social and individual dimensions. Through this story, Omer Seyfettin emphasizes the issues of honest labor, moral choice, purity of conscience, and ethical values in society. The article aims to reveal the spiritual and aesthetic significance of the story and to artistically analyze how the awakening of a sense of conscience-characteristic of every nation-leads to transformations in the inner world of the characters.

Kalit so'zlar: Umar Sayfiddin, hikoya janri, vijdon motivi, poetik tahlil, axloqiy qadriyatlar, ichki konflikt, qahramon psixologiyasi, aybdorlik hissi, ma’naviy tanlov, badiiy tafakkur, realizm, milliy ruh, tarbiyaviy g‘oya, ramziy ifoda

Foydalanilgan adabiyotlar

1. ENGINÜN Inci (1992) "Umar hikoyalari", Omer Seyfettin tug'ilganining yuz yilligi munosabati bilan, Anqara: Turk tarix jamiyati nashriyoti.
2. FROMM Erich (2014) Sog'lom jamiyat, Yurdanur Salman-Zeynep Tanrısever tomonidan tarjima qilingan, Istanbul bul: Payel Yayınevi.
3. KANTER M. Fatih (2019) Bir Kültür Romancısı Reşat Nuri Güntekin, Istanbul: Kesıt Yayınları.
4. Omer Seyfettin (2020a) Bütün Hikâyeleri 1, Haz. Hülya Argunşah, İstanbul: Dergah Yayınları.
5. Ömer Seyfettin (2020b) Bütün Hikâyeleri 2, Haz. Hülya Argunşah, İstanbul: Dergah Yayınları.
6. TÜZER İbrahim-HÜKÜM Muhammed (2019) Edebiyat Sosyolojisi, Ankara: Akçağ Yayınları.
7. VEBLEN Thorstein Bunde (2015) Aylak Sınıfın Teorisi, Çev. Eren Kırmızıaltın- Hüsnü Bi-lir, Ankara: Heretik Yayınları.
8. Alangu, Tahir, Ömer Seyfettin: Ülkücü Bir Yazarın Romanı, Yapı Kredi Yayınları, İs tanbul 2020.
9. Albayrak, Mehmet Barış, "Schelling’in İnsan Özgürlüğünün Özü İncelemesinde Kö tülüğün Gerçekliği", Cogito, S 86, 2017, s. 53-69.
10. Aydın, Mahir, "Arşiv Belgeleriyle Makedonya’da Bulgar Çete Faaliyetleri", Osmanlı Araştırmaları Dergisi, C 9, 1989, s. 209-234.
11. Bataille, Georges, Edebiyat ve Kötülük, Çev.: Ayşegül Sönmezay, Ayrıntı Yayınları, is-tanbul 2004.
12. Eagleton, Terry, Kötülük Üzerine Bir Deneme, Çev.: Şenol Bezirci, İletişim Yayınları, İstanbul 2011.
13. Güneş, Mehmet, "XX. Yüzyıl Başlarında Balkanlardaki Siyasi ve Etnik Çatışmaların Ömer Seyfettin’in Hikâyelerine Yansıması", TÜBAR, S 29, 2011, s. 163-187.
14. Kur’an-ı Kerim Meâli, Haz.: Halil Altuntaş, Muzaffer Şahin, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2011.
15. Leibniz, Gottfried Wilhelm, "Teodize", Cogito, Çev.: Kaan H. Ökten, S 86, 2017, s. 31-38.