9-tom, 2-son, b. 14–22, Nashr: 2026-09-22
THE SEMIOTIC SYSTEM OF MEDICAL DISCOURSE IN ENGLISH AND UZBEK: A CONTRASTIVE ANALYSIS
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA TIBBIY DISKURSNING SEMIOTIK TIZIMI: QIYOSIY TAHLIL
СЕМИОТИЧЕСКАЯ СИСТЕМА МЕДИЦИНСКОГО ДИСКУРСА В АНГЛИЙСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ: СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ
- Sapaeva Dilfuza Narbaevna — PhD., Acting Professor, Department of Social Sciences and Philology, Urgench Branch of Asia International University.
Annotatsiya
The article examines the semiotic organization of medical discourse in English and Uzbek from a contrastive and interdisciplinary perspective. Medical discourse is conceptualized as a complex institutional communicative system in which verbal, visual, symbolic, cognitive, pragmatic and sociocultural codes interact to generate and transmit professional meanings. Particular attention is paid to Yuri Lotman`s concept of semioshere, Charles Sanders Pierce`s classification of signs into icons, indexes and symbols as well as the concepts of interdiscursivity and intertextuality. The study demonstrates that medical discourse cannot be adequately interpreted solely through its linguistic and structural properties, since its meaning is determined by broader sociocultural, institutional, cognitive and pragmatic contexts. The analysis focuses on the terminological, institutional, popular-scientific, multimodal and dialogic dimensions of medical discourse in English and Uzbek. The findings indicate that English medical discourse is characterized by a highly institutionalized and globally standardized terminological system, extensive use of Latin and Greek-based terminology, multimodal coding,deontic constructions and metaphorical models facilitating scientific popularization. Uzbek medical discourse, by contrast, demonstrates a stronger integration of nationally adapted terminology, explanatory constructions, socially oriented pragmatic strategies, and culturally marked forms of doctor-patient interaction. The study further reveals that interdiscursivity functions as a mechanism through which specialized medical knowledge is transformed and adapted for different communicative audiences. This, medical discourse in both languages represents a dynamic, multimodal and culturally conditioned semiotic system, although the mechanisms of meaning construction and pragmatic realization display significant language-specific differences.
Annotatsiya
Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi tibbiy diskursning semiotik tashkil etilishi qiyosiy va fanlararo yondashuv asosida tadqiq etiladi. Tibbiy diskurs professional ma’nolarni shakllantirish va uzatishda verbal, vizual, ramziy, kognitiv, pragmatik hamda ijtimoiy-madaniy kodlar o‘zaro ta’sirlashadigan murakkab institutsional kommunikativ tizim sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda Yuriy Lotmanning semiosfera konsepsiyasi, Charlz Sanders Pirsning belgilarni ikonalar, indekslar va ramzlarga ajratish tasnifi, shuningdek, interdiskursivlik va intertekstuallik tushunchalariga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqot natijalari tibbiy diskursni faqat uning lingvistik va strukturaviy xususiyatlari asosida to‘laqonli talqin qilish mumkin emasligini ko‘rsatadi, chunki uning mazmuni kengroq ijtimoiy-madaniy, institutsional, kognitiv va pragmatik kontekstlar bilan belgilanadi. Tahlilda ingliz va o‘zbek tillaridagi tibbiy diskursning terminologik, institutsional, ilmiy-ommabop, multimodal va dialogik jihatlari yoritiladi. Natijalar ingliz tilidagi tibbiy diskurs yuqori darajada institutsionallashgan va global miqyosda standartlashtirilgan terminologik tizim, lotin va yunon tillariga asoslangan terminlardan keng foydalanish, multimodal kodlash, deontik konstruksiyalar hamda ilmiy bilimlarni ommalashtirishga xizmat qiluvchi metaforik modellar bilan tavsiflanishini ko‘rsatadi. O‘zbek tilidagi tibbiy diskurs esa, aksincha, milliy jihatdan moslashtirilgan terminologiya, izohlovchi konstruksiyalar, ijtimoiy yo‘naltirilgan pragmatik strategiyalar hamda shifokor va bemor o‘rtasidagi muloqotning madaniy jihatdan belgilangan shakllari bilan ajralib turadi. Tadqiqot, shuningdek, interdiskursivlik ixtisoslashgan tibbiy bilimlarni turli kommunikativ auditoriyalar uchun o‘zgartirish va moslashtirish mexanizmi sifatida namoyon bo‘lishini ko‘rsatadi. Shunday qilib, har ikkala tilda tibbiy diskurs dinamik, multimodal va madaniy jihatdan shartlangan semiotik tizimni tashkil etadi, biroq ma’no shakllanishi va uning pragmatik voqelanish mexanizmlarida tilga xos sezilarli farqlar mavjud.
Аннотация
В статье рассматривается семиотическая организация медицинского дискурса в английском и узбекском языках с позиций сопоставительного и междисциплинарного подходов. Медицинский дискурс рассматривается как сложная институциональная коммуникативная система, в которой взаимодействуют вербальные, визуальные, символические, когнитивные, прагматические и социокультурные коды, обеспечивающие формирование и передачу профессиональных смыслов. Особое внимание уделяется концепции семиосферы Юрия Лотмана, классификации знаков Чарльза Сандерса Пирса на иконы, индексы и символы, а также понятиям интердискурсивности и интертекстуальности. Исследование показывает, что медицинский дискурс не может быть адекватно интерпретирован исключительно посредством его языковых и структурных характеристик, поскольку его значение определяется более широкими социокультурными, институциональными, когнитивными и прагматическими контекстами. Анализ охватывает терминологическое, институциональное, научно-популярное, мультимодальное и диалогическое измерения медицинского дискурса в английском и узбекском языках. Результаты показывают, что английский медицинский дискурс характеризуется высоко институционализированной и глобально стандартизированной терминологической системой, широким использованием терминологии латинского и греческого происхождения, мультимодальным кодированием, деонтическими конструкциями и метафорическими моделями, способствующими популяризации научных знаний. Узбекский медицинский дискурс, напротив, демонстрирует более тесную интеграцию национально адаптированной терминологии, пояснительных конструкций, социально ориентированных прагматических стратегий и культурно маркированных форм взаимодействия между врачом и пациентом. Кроме того, исследование показывает, что интердискурсивность функционирует как механизм, посредством которого специализированные медицинские знания преобразуются и адаптируются для различных коммуникативных аудиторий. Таким образом, медицинский дискурс в обоих языках представляет собой динамичную, мультимодальную и культурно обусловленную семиотическую систему, хотя механизмы конструирования значения и его прагматической реализации демонстрируют существенные языково-специфические различия.
Kalit so'zlar: medical discourse, semiotics, semiosphere, interdiscursivity, intertextuality, medical terminology, multimodality, Peircean semiotics, contrastive linguistics
Foydalanilgan adabiyotlar
- Barthes, R. (1977). Image, Music, Text. Hill and Wang.
- Benveniste, É. (1971). Problems in General Linguistics. University of Miami Press.
- Kristeva, J. (1980). Desire in Language: A Semiotic Approach to Literature and Art. Columbia University Press.
- Lotman, Y. M. (1990). Universe of the Mind: A Semiotic Theory of Culture. Indiana University Press.
- Peirce, C. S. (1931–1958). Collected Papers of Charles Sanders Peirce (Vols. 1–8). Harvard University Press.
- Narbaevna, S. D. (2022). Scientific medical text in the medical paradigm linguistics.
- Sapaeva, D., Babajanov, K., Shomuratova, B., Sadullaeva, N., & Sayfullaeva, R. (2020). Features of abbreviations used in medical terminology. Journal of Critical Reviews, 7(5), 808-811.
- Babajanov, K., & Sapaeva, D. (2022). MEDICAL DISCOURSE AND ITS COMMUNICATIVE SPECIFICITY. Science and innovation, 1(B7), 1394-1396.
- Sapayeva, D. N. (2023). Compounding in Various Types of Discourses. Nexus: Journal of Innovative Studies of Engineering Science, 2(9), 9-12.