10-tom, 2-son, b. 426–429, Nashr: 2026-10-27

TAYANCH-HARAKAT TIZIMIDA NUQSONLARI BO‘LGAN TALABALARNING JISMONIY TAYYORGARLIGINI RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ РАЗВИТИЯ ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВЛЕННОСТИ СТУДЕНТОВ С НАРУШЕНИЯМИ ОПОРНО-ДВИГАТЕЛЬНОГО АППАРАТА

IMPROVING THE METHODOLOGY FOR DEVELOPING THE PHYSICAL FITNESS OF STUDENTS WITH MUSCULOSKELETAL DISORDERS

  • Nurullayev Abdurashid Ro‘zimboyevich — Buxoro davlat universiteti “Sport nazariyasi va metodikasi” kafedrasi dotsenti

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.8ee35522

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada tayanch-harakat tizimida nuqsonlari bo‘lgan talabalarning jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Xalqaro SOSORT tavsiyalari, uch o‘lchamli korreksion mashqlar bo‘yicha randomizatsiyalangan tadqiqotlar, MDH va o‘zbek mualliflari ishlari tahlil qilingan. Nuqson turiga ko‘ra tabaqalashtirilgan, uch bosqichli, korreksion va umumrivojlantiruvchi mashqlarni psixologik-pedagogik qo‘llab-quvvatlash bilan uyg‘unlashtirgan metodika taklif etilgan. Metodika samaradorligini baholash mezonlari asoslangan.

Аннотация

В статье рассматриваются вопросы совершенствования методики развития физической подготовленности студентов с нарушениями опорно-двигательного аппарата. Проанализированы международные рекомендации SOSORT, рандомизированные исследования трёхмерных корригирующих упражнений, работы российских и узбекских авторов. Предложена дифференцированная по типу нарушения трёхэтапная методика, сочетающая корригирующие и общеразвивающие упражнения с психолого-педагогическим сопровождением; обоснованы критерии оценки её эффективности.

Abstract

The article addresses the improvement of methods for developing the physical fitness of university students with musculoskeletal disorders. International SOSORT guidelines, randomised trials of three-dimensional corrective exercises, and works by Russian and Uzbek authors are analysed. A three-stage method differentiated by type of disorder is proposed, combining corrective and general developmental exercises with psychological and pedagogical support; criteria for evaluating its effectiveness are substantiated.

Kalit so'zlar: tayanch-harakat tizimi, skolioz, qomat buzilishi, maxsus tibbiy guruh, jismoniy tayyorgarlik, korreksion mashqlar, tabaqalashtirilgan yondashuv, metodika

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasining «Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida»gi Qonuni (yangi tahriri). 04.09.2015 y., O‘RQ-394-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz
  2. O‘zbekiston Respublikasining «Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida»gi Qonuni. 15.10.2020 y., O‘RQ-641-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz
  3. Konieczny M.R., Senyurt H., Krauspe R. Epidemiology of adolescent idiopathic scoliosis // Journal of Children’s Orthopaedics. – 2013. – Vol. 7, No. 1. – P. 3–9.
  4. Аношина Т.В., Пушкина В.Н., Зелянина А.Н. Динамика личностных характеристик у студенток со сколиозом // Вестник Северного (Арктического) федерального университета. Серия: Гуманитарные и социальные науки. – 2014. – № С. 128–136.
  5. Nurullayev A.R. Turli darajadagi skolioz tashxisi qo‘yilgan talabalarning emotsional irodaviy holatlari // Pedagogik mahorat. – Buxoro, 2025. – № 5. – B. 236.
  6. Negrini S., Donzelli S., Aulisa A.G. et al. 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth // Scoliosis and Spinal Disorders. – 2018. – Vol. 13. – Article 3.
  7. Kuru T., Yeldan I., Dereli E.E., Özdinçler A.R., Dikici F., Çolak I. The efficacy of three-dimensional Schroth exercises in adolescent idiopathic scoliosis: a randomised controlled clinical trial // Clinical Rehabilitation. – 2016. – Vol. 30, No. 2. – P. 181–190. – DOI: 10.1177/0269215515575745
  8. Schreiber S., Parent E.C., Khodayari Moez E. et al. Schroth Physiotherapeutic Scoliosis-Specific Exercises Added to the Standard of Care Lead to Better Cobb Angle Outcomes in Adolescents with Idiopathic Scoliosis – an Assessor and Statistician Blinded Randomized Controlled Trial // PLoS ONE. – 2016. – Vol. 11, No. 12. – e0168746.
  9. Горелов А.А., Кондаков В.Л., Беликова Ж.А. О необходимости использования упражнений хатха-йоги для коррекции деформации позвоночника студентов специальных медицинских групп с нарушением осанки // Физическое воспитание студентов. – 2013. – № 2. – С. 35–44.
  10. Седляр Ю.В. Анализ средств, методов и форм физического воспитания, направленных на профилактику и коррекцию нарушений осанки студентов // Физическое воспитание студентов. – 2011. – № 1. – С. 114–117.
  11. Буков Ю.А., Георгиева Н.Г. Возможности оптимизации учебного процесса по физическому воспитанию учащихся специальной медицинской группы // Физическое воспитание студентов. – 2013. – № 3. – С. 22–25.
  12. Черненко Е.Е., Маликов Н.В. Влияние занятий фитбол-аэробикой на уровень физической подготовленности студенток // Физическое воспитание студентов. – 2011. – № 1. – С. 112–114.
  13. Матвеев Л.П. Теория и методика физической культуры. – М.: Физкультура и спорт, 1991. – 543 с.
  14. Холодов Ж.К., Кузнецов В.С. Теория и методика физического воспитания и спорта. – М.: Академия, 2000. – 480 с.
  15. Spielberger C.D. Manual for the State-Trait Anxiety Inventory (Form Y). – Palo Alto: Consulting Psychologists Press, 1983.
  16. Wang H., Tetteroo D., Arts J.J.C., Markopoulos P., Ito K. Quality of life of adolescent idiopathic scoliosis patients under brace treatment: a brief communication of literature review // Quality of Life Research. – 2021. – Vol. 30, No. 3. – P. 703–711. – DOI: 10.1007/s11136-020-02671-7