7-tom, 1-son, b. 25–28, Nashr: 2026-08-08

TASHQI OLAMDAN OLINADIGAN MA’LUMOTLAR ASOSIDA TUZILGAN INTELLECT XARITA YORDAMIDA OʻQUVCHILARNING IJODIY FIKRLASH KOʻNIKMALARINI RIVOJLANTIRISH

РАЗВИТИЕ НАВЫКОВ ТВОРЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ УЧАЩИХСЯ С ПОМОЩЬЮ ИНТЕЛЛЕКТ-КАРТЫ, СОСТАВЛЕННОЙ НА ОСНОВЕ ИНФОРМАЦИИ, ПОЛУЧАЕМОЙ ИЗ ВНЕШНЕГО МИРА

DEVELOPING STUDENTS’ CREATIVE THINKING SKILLS THROUGH MIND MAPS BASED ON INFORMATION OBTAINED FROM THE EXTERNAL ENVIRONMENT

  • Gʻaniyev Abduqahhor Gadoyevich — Shahrisabz davlat pedagogika instituti, Pedagogika fanlari doktori(DSc)

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada Ta’lim jarayonida intellect xarita (Mind Map) dan foydalanish oʻquvchilarning na faqat mantiqiy fikrlash koʻnikmalarini va balki insonning robotlardan ustunligini ta’minlashi mumkin boʻlgan “nostandart fikrlash” koʻnikmalarining ham rivojlanishini ta’minlay olishi koʻrsatilgan. “Sezgi kanallari” intellect xaritasi yordamida tashqi olamdan olinayotgan ma’lumotlarni idrok qilish va ularga asosan bosh miyaning oʻng yarimsharida tasavvurning shakllanishi koʻrsatilgan. “Yil fasllari” intellekt xaritalari yordamida oʻquvchilarning tasavvurlarini va toʻla fikrlash koʻnikmalarini rivojlantirish metodlari keltirilgan. Birinchi marta e’lon qilinayotgan bu intellect xaritalar yordamida oʻquvchilar atrofimizdagi olam va unda roʻy berayotgan oʻzgarishlar haqida, ularning sezgi organlarimizga ta’siri, ularni solishtirish, umumiyliklari va farqlarini aniqlash, qanday tuygʻular uygʻotishi haqida bilimlarga va ular haqida fikrlash koʻnijkmalariga ega boʻlishlari koʻrsatilgan. Maqola umumta’lim maktablarining boshlangʻich sinf oʻqituvchilari va pedagogika instituti talabalari uchun moʻljallangan.

Аннотация

В статье показано, что использование интеллект-карт (Mind Map) в образовательном процессе способствует развитию у учащихся не только навыков логического мышления, но и так называемых «нестандартных мыслительных» умений, которые могут обеспечивать превосходство человека над роботами. С помощью интеллект-карты «Каналы восприятия» продемонстрирован процесс восприятия информации, получаемой из внешнего мира, и формирование воображения в правом полушарии головного мозга на основе этой информации. На примере интеллект-карт «Времена года» представлены методы развития воображения и целостного мышления учащихся. Впервые публикуемые в данной статье интеллект-карты показывают, что с их помощью учащиеся могут формировать знания об окружающем мире и происходящих в нём изменениях, о влиянии этих изменений на органы чувств человека, а также развивать умения сравнивать явления, выявлять их общие и отличительные признаки и осмысливать возникающие при этом ощущения и чувства. Статья предназначена для учителей начальных классов общеобразовательных школ и студентов педагогических институтов.

Abstract

The article demonstrates that the use of intellectual maps (Mind Maps) in the educational process contributes not only to the development of students’ logical thinking skills, but also to the formation of so-called non-standard thinking skills, which may ensure human superiority over robots. Using the intellectual map “Sensory Channels,” the process of perceiving information obtained from the external world and the formation of imagination in the right hemisphere of the brain based on this information are illustrated. Methods for developing students’ imagination and holistic thinking through the intellectual maps “Seasons of the Year” are presented. The intellectual maps published for the first time in this article show that, through their use, students can acquire knowledge about the surrounding world and the changes occurring in it, the impact of these changes on human sensory organs, as well as develop skills of comparison, identification of similarities and differences, and reflective thinking about the sensations and emotions evoked. The article is intended for primary school teachers of general education institutions and students of pedagogical institutes.

Kalit so'zlar: Atrofdagi olam, intellect xarita, tasavvur, mantiqiy fikrlash, nostandart fikrlash, verbal, visual, idrok, analogiya, solishtirish, sezgi kanallari, koʻrish, eshitish, ta’m bilish, hid bilish, tuyish, rivojlantirish, fasllar

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Бьюзен Т. Интеллект карты. – Москва, МАНН, Иванов и Фербер Глава Что такое интеллект карта? – М., 2019 г.
  2. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. Издательство серия Психология Перспектива 2020 г. стр 125.
  3. Каунов А.М. Перспективы применения интеллект-карт при обучении технологии в коррекционном учреждении. Изд. Волгограде кого нед.универ.№5 2017 г.
  4. Сперри Роджеру. Функциональная специализация полушарий мозга. Лауреаты Нобелевской премии: Энциклопедия: М-Я.М. «Прогресс» 1992 г. Стр 434-435.
  5. A.G.Gʻaniyev. “10-11-sinf va akademik litsey oʻquvchilarida “toʻla fikrlash” koʻnikmalarini rivojlantirish metodlarini takomillashtirish”. Monografiya. Qarshi “Fan va ta’lim” nashriyoti 2021-yil.