11-tom, 1-son, b. 241–244, Nashr: 2026-11-08

TA’LIM MUASSASALARIDA DEVIANT XULQLI O‘SMIRLAR BILAN ISHLASHNING INNOVATSION PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI

ИННОВАЦИОННЫЕ ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ РАБОТЫ С ПОДРОСТКАМИ С ДЕВИАНТНЫМ ПОВЕДЕНИЕМ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯХ

INNOVATIVE PSYCHOLOGICAL MECHANISMS FOR WORKING WITH ADOLESCENTS WITH DEVIANT BEHAVIOR IN EDUCATIONAL INSTITUTIONS

  • Pulatova Farida Azamovna — Buxoro Xalqaro Universitet Tatqiqotchisi

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.85369063

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada ta’lim muassasalarida deviant xulqli o‘smirlar bilan ishlashning innovatsion psixologik mexanizmlari yoritilgan. Unda o‘smirlarda deviant xulq-atvorning shakllanishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy-psixologik, pedagogik va individual-psixologik omillar tahlil qilinadi. Shuningdek, deviant xulqli o‘smirlarni psixologik-pedagogik qo‘llab-quvvatlash, ularning ijtimoiy moslashuvini ta’minlash, o‘z-o‘zini boshqarish va ijobiy xulq-atvor ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlarning samaradorligi ochib beriladi. Maqolada psixologik diagnostika, individual va guruhiy psixokorreksiya, trening, art-terapiya, refleksiv yondashuv hamda zamonaviy raqamli texnologiyalardan foydalanishning imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Ta’lim muassasasida psixolog, pedagog, ota-ona va boshqa mutaxassislarning hamkorligini kuchaytirish deviant xulqning oldini olish va o‘smirning ijtimoiy-psixologik rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashning muhim sharti sifatida asoslangan. Tadqiqot natijalari deviant xulqli o‘smirlar bilan ishlashda kompleks, individual va profilaktik yondashuvlarni takomillashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega.

Аннотация

В статье рассматриваются инновационные психологические механизмы работы с подростками с девиантным поведением в образовательных учреждениях. Анализируются социально-психологические, педагогические и индивидуально-психологические факторы, влияющие на формирование девиантного поведения подростков. Раскрывается эффективность инновационных подходов, направленных на психолого-педагогическую поддержку подростков с девиантным поведением, обеспечение их социальной адаптации, развитие навыков саморегуляции и позитивного поведения. Рассматриваются возможности применения психологической диагностики, индивидуальной и групповой психокоррекции, тренингов, арт-терапии, рефлексивного подхода и современных цифровых технологий. Обосновывается, что усиление взаимодействия психолога, педагога, родителей и других специалистов образовательного учреждения является важным условием профилактики девиантного поведения и поддержки социально-психологического развития подростков. Результаты исследования имеют практическое значение для совершенствования комплексных, индивидуализированных и профилактических подходов к работе с подростками с девиантным поведением.

Abstract

This article examines innovative psychological mechanisms for working with adolescents with deviant behavior in educational institutions. It analyzes the socio-psychological, pedagogical, and individual psychological factors influencing the formation of deviant behavior among adolescents. The study highlights the effectiveness of innovative approaches aimed at providing psychological and pedagogical support to adolescents with deviant behavior, ensuring their social adaptation, and developing self-regulation and positive behavioral skills. The possibilities of using psychological diagnostics, individual and group psychocorrection, training, art therapy, a reflective approach, and modern digital technologies are considered. The article substantiates that strengthening cooperation among psychologists, teachers, parents, and other specialists in educational institutions is an important condition for preventing deviant behavior and supporting the socio-psychological development of adolescents. The findings have practical significance for improving comprehensive, individualized, and preventive approaches to working with adolescents with deviant behavior.

Kalit so'zlar: deviant xulq, o‘smirlar, ta’lim muassasasi, innovatsion yondashuv, psixologik mexanizmlar, psixologik profilaktika, psixokorreksiya, ijtimoiy moslashuv, xulq-atvor, psixologik diagnostika, psixologik-pedagogik qo‘llab-quvvatlash, o‘smirlik davri

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Выготский Л.С. Педология подростка // Собрание сочинений: в 6 т. – М.: Педагогика, 1984. – Т. 4. – 432 с.
  2. Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды. – М.: Педагогика, 1989. – 560 с.
  3. Божович Л.И. Личность и её формирование в детском возрасте. – СПб.: Питер, 2008. – 400 с.
  4. Бандура А. Теория социального научения. – СПб.: Евразия, 2000. – 320 с.
  5. Дюркгейм Э. Самоубийство: социологический этюд. – М.: АСТ, 2010. – 512 с.
  6. Мертон Р.К. Социальная структура и аномия // Социология преступности. – М.: Прогресс, 1966. – С. 299–313.
  7. Змановская Е.В. Девиантология: психология отклоняющегося поведения. – М.: Академия, 2008. – 288 с.
  8. Менделевич В.Д. Психология девиантного поведения. – СПб.: Речь, 2005. – 445 с.
  9. Реан А.А. Психология подростка. – СПб.: Прайм-Еврознак, 2003. – 480 с.
  10. Райс Ф., Долджин К. Психология подросткового и юношеского возраста. – СПб.: Питер, 2011. – 816 с.