9-tom, 1-son, b. 44–46, Nashr: 2026-09-08

TALABALARNING ILMIY-TADQIQOTCHILIK KOMPETENSIYASINI TRANSFORMATSION YONDASHUV ASOSIDA AKT VOSITALARI ORQALI RIVOJLANTIRISH

  • Baxtiyorova Marxabo Ixtiyor qizi — Osiyo Xalqaro Universiteti Xorazm filiali o'qituvchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada talabalarning ilmiy-tadqiqotchilik kompetensiyasini transformatsion yondashuv asosida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) vositalari yordamida rivojlantirish masalalari tahlil qilingan. Zamonaviy oliy ta'lim tizimida talabalarni nafaqat tayyor bilimlarni o'zlashtiruvchi, balki mustaqil ravishda ilmiy muammoni qo'yish, gipoteza ilgari surish, ma'lumotlarni yig'ish, tahlil qilish va ilmiy xulosalar chiqarish qobiliyatiga ega bo'lgan tadqiqotchi shaxs sifatida shakllantirish dolzarb pedagogik vazifaga aylangan. J. Mezirouning transformativ ta'lim nazariyasiga tayangan holda, muallif talabaning ilgari shakllangan bilim va tafakkur qoliplarini qayta ko'rib chiqishga undovchi didaktik vositalar tizimini ishlab chiqqan. Tadqiqotda Google Scholar, Mendeley, Zotero, SPSS, Google Forms, LMS Moodle kabi AKT vositalarining ilmiy-tadqiqot ko'nikmalarini shakllantirishdagi didaktik salohiyati ochib berilgan. O'tkazilgan tahlil asosida transformatsion yondashuvni AKT vositalari bilan uyg'unlashtirgan holda qo'llash talabalarning tanqidiy fikrlash, axborot bilan ishlash va ilmiy argumentatsiya ko'nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilishi bo'yicha ilmiy xulosalar chiqarilgan va amaliyotga tatbiq etish yuzasidan aniq tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Аннотация

В данной статье анализируются вопросы развития исследовательской компетенции студентов на основе трансформационного подхода с использованием средств информационно-коммуникационных технологий (ИКТ). В современной системе высшего образования формирование у студентов способности самостоятельно ставить научную проблему, выдвигать гипотезу, собирать и анализировать данные, а также делать научные выводы становится актуальной педагогической задачей. Опираясь на теорию трансформативного обучения Дж. Мезирова, автор разработал систему дидактических средств, побуждающих студента пересматривать ранее сформированные модели знания и мышления. В исследовании раскрыт дидактический потенциал таких средств ИКТ, как Google Scholar, Mendeley, Zotero, SPSS, Google Forms, LMS Moodle в формировании исследовательских навыков. На основе проведённого анализа сформулированы научные выводы о положительном влиянии сочетания трансформационного подхода со средствами ИКТ на развитие критического мышления, работы с информацией и научной аргументации у студентов, а также разработаны конкретные практические рекомендации по их внедрению.

Abstract

This article analyzes the development of students' research competence based on a transformational approach through the use of information and communication technology (ICT) tools. In the modern higher education system, forming students' ability to independently identify a scientific problem, formulate a hypothesis, collect and analyze data, and draw scientific conclusions has become an urgent pedagogical task. Drawing on J. Mezirow's theory of transformative learning, the author has developed a system of didactic tools designed to encourage students to reconsider previously formed patterns of knowledge and thinking. The study reveals the didactic potential of ICT tools such as Google Scholar, Mendeley, Zotero, SPSS, Google Forms, and the Moodle LMS in shaping research skills. Based on the conducted analysis, scientific conclusions are drawn regarding the positive influence of combining the transformational approach with ICT tools on the development of students' critical thinking, information literacy, and scientific argumentation skills, and concrete practical recommendations for implementation are proposed.

Kalit so'zlar: ilmiy-tadqiqotchilik kompetensiyasi, transformatsion yondashuv, AKT vositalari, raqamli ta'lim muhiti, tanqidiy fikrlash, oliy ta'lim, kompetensiyaviy yondashuv, ilmiy axborot savodxonligi

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son "2022–2026-yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to'g'risida"gi Farmoni.
  2. Abdullayeva N. A. Ilmiy tadqiqot olib borish kompetentligi – bo'lajak o'qituvchi shaxsini shakllantirish omili sifatida // Academic Research in Educational Sciences. - 2022. - Vol. 3, Issue 7.
  3. Boud D., Keogh R., Walker D. Reflection: Turning Experience into Learning. - London: Kogan Page, 1985. - 170 p.
  4. Freire P. Pedagogy of the Oppressed / Transl. by M. B. Ramos. - New York: Continuum, 1970.
  5. Mezirow J. Transformative Dimensions of Adult Learning. - San Francisco: Jossey-Bass, 1991. - 247 p.
  6. Mezirow J. (Ed.) Learning as Transformation: Critical Perspectives on a Theory in Progress. - San Francisco: Jossey-Bass, 2000. - 371 p.
  7. UNESCO ICT Competency Framework for Teachers. Version 3. - Paris: UNESCO, 2018. - ISBN 978-92-3-100285-4.
  8. Usmanova U. A. Magistratura talabalari ilmiy-tadqiqotchilik kompetensiyalarini rivojlantirishga sun'iy intellekt imkoniyatlarini integratsiya qilish // Pedagogika. - 2025. - B. 16–23. DOI: 10.5281/zenodo.14950011.