10-tom, 1-son, b. 277–279, Nashr: 2026-09-23
TALABALARDA HUQUQIY ONGNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI VA IJTIMOIY OMILLARI
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ И СОЦИАЛЬНЫЕ ФАКТОРЫ РАЗВИТИЯ ПРАВОВОГО СОЗНАНИЯ СТУДЕНТОВ
PSYCHOLOGICAL MECHANISMS AND SOCIAL FACTORS IN THE DEVELOPMENT OF STUDENTS’ LEGAL AWARENESS
- Salimov Salimbek Alisherovich — Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi
Annotatsiya
Maqolada talabalarda huquqiy ongni rivojlantirishning psixologik mexanizmlari va ularga zamin yaratuvchi ijtimoiy omillar birgalikda nazariy tahlil qilingan. Oilaviy tarbiya, ta'lim muhiti, tengdoshlar guruhi va qadriyatlar tizimi kabi ijtimoiy omillarning kognitiv-ma'rifiy, qadriyat-yo'naltiruvchi, ijtimoiy-interaktiv va o'z-o'zini boshqarish mexanizmlari orqali huquqiy ongning shakllanishiga qanday ta'sir ko'rsatishi ko'rib chiqilgan. Ijtimoiy omillar va psixologik mexanizmlarning o'zaro bog'liqligi metodologik jadval ko'rinishida umumlashtirilgan. Taklif etilgan model talabalarda huquqiy ongni maqsadli rivojlantirish bo'yicha amaliy ishlarni tashkil etishda ilmiy-amaliy asos bo'lib xizmat qiladi.
Аннотация
В статье в единстве теоретически проанализированы психологические механизмы развития правового сознания студентов и социальные факторы, создающие условия для их формирования. Рассмотрено, каким образом такие социальные факторы, как семейное воспитание, образовательная среда, группа сверстников и система ценностей, влияют на формирование правового сознания через когнитивно-просветительский, ценностно-ориентационный, социально-интерактивный механизмы и механизм саморегуляции. Взаимосвязь социальных факторов и психологических механизмов обобщена в виде методологической таблицы. Предложенная модель может служить научно-практической основой для организации целенаправленной работы по развитию правового сознания студентов.
Abstract
The article presents an integrated theoretical analysis of the psychological mechanisms underlying the development of students' legal consciousness together with the social factors that create the conditions for their formation. It examines how social factors such as family upbringing, educational environment, peer group, and value system influence the development of legal consciousness through cognitive-educational, value-orientational, socio-interactive, and self-regulatory mechanisms. The interrelation between social factors and psychological mechanisms is summarized in a methodological table. The proposed model can serve as a scientific-practical basis for organizing purposeful work aimed at developing students' legal consciousness.
Kalit so'zlar: huquqiy ong, psixologik mexanizmlar, ijtimoiy omillar, talabalar, oilaviy tarbiya, ta'lim muhiti, qadriyatlar tizimi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Molotova F. va boshq. Talabalarda huquqiy ong: nazariya va amaliyot. – Toshkent: Fan, 2023. – 184 b.
- Petrajitskiy L.I. Huquq va axloq nazariyasi. – Sankt-Peterburg: Lan, 2000. – 608 b.
- Ilyin I.A. Huquqiy ongning mohiyati haqida. – Moskva: Rarog', 1993. – 235 b.
- Kohlberg L. The Psychology of Moral Development. – San Francisco: Harper & Row, 1984.
- Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development. – Cambridge: Harvard University Press, 1979.
- Shvarts Sh. Qadriyatlar nazariyasi va uning empirik tadqiqi // Psixologiya masalalari. – 2022. – №3. – B. 40-52.
- Piaget J. The Moral Judgment of the Child. – London: Kegan Paul, 1932.
- Steinberg L., Monahan K.C. Age differences in resistance to peer influence // Developmental Psychology. – 2007. – Vol. 43(6). – P. 1531-1543.