9-tom, 1-son, b. 180–182, Nashr: 2026-09-13

TALABALARDA HUQUQIY ONGNI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI: NAZARIY-EMPIRIK TAHLIL

СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ РАЗВИТИЯ ПРАВОВОГО СОЗНАНИЯ У СТУДЕНТОВ: ТЕОРЕТИКО-ЭМПИРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ

SOCIO-PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF THE DEVELOPMENT OF LEGAL CONSCIOUSNESS AMONG STUDENTS: A THEORETICAL-EMPIRICAL ANALYSIS

  • Salimov Salimbek Alisherovich — Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada oliy ta'lim muassasasi talabalarida huquqiy ongning shakllanishiga ta'sir etuvchi ijtimoiy-psixologik determinantlar nazariy va empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda 220 nafar talaba (120 yigit, 100 qiz) ishtirok etgan bo'lib, ularning huquqiy ongi D.S.Beznosov va A.K.Bordunosning "Huquqiy ong diagnostikasi" hamda L.A.Yasyukovaning "Huquqiy va fuqarolik ongi testi" (TPGS) metodikalari yordamida o'rganilgan. Tavsifiy statistika natijalari talabalar huquqiy ongining olti komponenti (realizm, skeptitsizm, fetishizm, sinizm, idealizm, nigilizm) turlicha darajada ifodalanganligini ko'rsatdi, bunda huquqiy realizm nisbatan yuqori, huquqiy nigilizm esa nisbatan past o'rtacha qiymatlarga ega bo'ldi. Olingan natijalar talabalarda huquqiy ongni maqsadli rivojlantirish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun asos bo'lib xizmat qiladi.

Аннотация

В статье теоретически и эмпирически проанализированы социально-психологические детерминанты, влияющие на формирование правового сознания студентов высших учебных заведений. В исследовании приняли участие 220 студентов (120 юношей, 100 девушек), правовое сознание которых изучалось с помощью методики "Диагностика правосознания" Д.С.Безносова и А.К.Бордунос, а также теста правового и гражданского сознания (ТПГС) Л.А.Ясюковой. Результаты описательной статистики показали различную степень выраженности шести компонентов правового сознания студентов (реализм, скептицизм, фетишизм, цинизм, идеализм, нигилизм), при этом правовой реализм имел относительно высокие, а правовой нигилизм относительно низкие средние значения. Полученные результаты служат основой для разработки практических рекомендаций по целенаправленному развитию правового сознания студентов.

Abstract

This article provides a theoretical and empirical analysis of the socio-psychological determinants influencing the development of legal consciousness among university students. The study involved 220 students (120 male, 100 female), whose legal consciousness was examined using D.S. Beznosov and A.K. Bordunos's "Diagnostics of Legal Consciousness" methodology and L.A. Yasyukova's Legal and Civic Consciousness Test (TPGS). Descriptive statistics revealed varying levels of expression across the six components of students' legal consciousness (realism, skepticism, fetishism, cynicism, idealism, nihilism), with legal realism showing relatively high and legal nihilism relatively low mean values. The findings provide a basis for developing practical recommendations for the purposeful development of students' legal consciousness.

Kalit so'zlar: huquqiy ong, ijtimoiy-psixologik determinantlar, talabalar, huquqiy realizm, huquqiy nigilizm, huquqiy ijtimoiylashuv

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Beznosov D.S., Bordunos A.K. Diagnostika pravosoznaniya lichnosti. – SPb.: Rech, 2004. – 112 s.
  2. Yasyukova L.A. Zakonoposlushnost kak faktor lichnostnoy i natsionalnoy bezopasnosti // Vestnik SPbGU. – 2015. – №4. – S. 45-58.
  3. Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya asoslari. – Toshkent: O'qituvchi, 2019. – 320 b.
  4. G'oziyev E.G'. Psixologiya. – Toshkent: Universitet, 2018. – 464 b.
  5. Sharipov A.V. Yoshlarda huquqiy madaniyatni shakllantirishning ijtimoiy-psixologik asoslari. – Toshkent: Fan, 2020. – 168 b.
  6. Xu Y., Zhang L., Wang H. Legal emotion and aggressive behavior among college students: the mediating role of legal awareness // Frontiers in Psychology. – 2024. – Vol. 15. – P. 1-14.
  7. Tapp J.L., Levine F.J. Legal socialization: strategies for an ethical legality // Stanford Law Review. – 1974. – Vol. 27. – P. 1-72.
  8. Kohlberg L. Essays on Moral Development. Vol. 1: The Philosophy of Moral Development. – San Francisco: Harper & Row, 1981. – 441 p.
  9. Otajonov N.T. Talaba-yoshlarda huquqiy ongni shakllantirish pedagogik-psixologik muammo sifatida // Pedagogika va psixologiyada innovatsiyalar. – 2021. – №3. – B. 112-119.
  10. Field A. Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. – 5th ed. – London: Sage, 2018. – 1104 p.