10-tom, 1-son, b. 394–397, Nashr: 2026-10-12
TALABALAR JAMOASIDA LIDERLIK USLUBLARINING SHAXSLARARO MUNOSABATLAR TIZIMIGA TA’SIRI
ВЛИЯНИЕ СТИЛЕЙ ЛИДЕРСТВА НА СИСТЕМУ МЕЖЛИЧНОСТНЫХ ОТНОШЕНИЙ В СТУДЕНЧЕСКОМ КОЛЛЕКТИВЕ
THE INFLUENCE OF LEADERSHIP STYLES ON THE SYSTEM OF INTERPERSONAL RELATIONSHIPS WITHIN STUDENT GROUPS
- Zamilova Rimma Ramilevna — Namangan davlat pedagogika instituti Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasi pedagogika fanlari doktori, professor. · ORCID: 0009-0000-7013-0263
Annotatsiya
Maqolada talabalar jamoasida avtoritar, demokratik, liberal va transformatsion liderlik uslublarining shaxslararo munosabatlar tizimiga ta’sir etuvchi psixologik xususiyatlari yoritiladi. Liderlik uslublarining guruhiy hamkorlik, o‘zaro ishonch, ijtimoiy mansublik, kommunikativ faollik va psixologik xavfsizlikni shakllantirishdagi ahamiyati ochib beriladi. Shuningdek, yetakchining boshqaruv uslubi bilan talabalar o‘rtasidagi emotsional munosabatlar, jamoaviy mas’uliyat, tashabbuskorlik va nizoli vaziyatlarni konstruktiv hal etish imkoniyatlari o‘rtasidagi bog‘liqlikka alohida e’tibor qaratiladi. Demokratik va transformatsion liderlikning talabalar jamoasida ijobiy ijtimoiy-psixologik muhitni mustahkamlash, shaxslararo hamkorlikni rivojlantirish hamda guruh a’zolarining individual imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarishdagi o‘rni asoslanadi. Oliy ta’lim sharoitida samarali liderlik munosabatlarini shakllantirish va talabalarning ijtimoiy-psixologik kompetensiyalarini rivojlantirish imkoniyatlari tavsiflanadi.
Аннотация
В статье рассматриваются психологические особенности влияния авторитарного, демократического, либерального и трансформационного стилей лидерства на систему межличностных отношений в студенческом коллективе. Раскрывается значение различных стилей руководства в формировании группового сотрудничества, взаимного доверия, социальной принадлежности, коммуникативной активности и психологической безопасности. Особое внимание уделяется взаимосвязи лидерского поведения с эмоциональными отношениями между студентами, коллективной ответственностью, инициативностью и возможностями конструктивного разрешения конфликтных ситуаций. Обосновывается роль демократического и трансформационного лидерства в укреплении благоприятного социально-психологического климата, развитии межличностного взаимодействия и раскрытии индивидуального потенциала участников группы. Рассматриваются возможности формирования эффективных лидерских отношений и развития социально-психологических компетенций студентов в условиях высшего образования.
Abstract
This article examines the psychological characteristics of the influence of authoritarian, democratic, laissez-faire, and transformational leadership styles on interpersonal relationships within university student groups. It highlights the significance of different leadership styles in fostering group cooperation, mutual trust, social belonging, communicative engagement, and psychological safety. Particular attention is given to the relationship between leadership behavior, emotional interactions among students, collective responsibility, initiative, and the constructive resolution of interpersonal conflicts. The role of democratic and transformational leadership in promoting a positive socio-psychological climate, strengthening interpersonal cooperation, and facilitating the realization of individual potential within student groups is emphasized. The article also discusses opportunities for developing effective leadership relationships and enhancing students' socio-psychological competencies in higher education settings.
Kalit so'zlar: liderlik uslubi, shaxslararo munosabat, talaba, ijtimoiy mansublik, guruhiy hamkorlik, psixologik xavfsizlik, demokratik liderlik
Foydalanilgan adabiyotlar
- Lewin K., Lippitt R., White R. K. Patterns of aggressive behavior in experimentally created “social climates” // The Journal of Social Psychology. - 2009. - Vol. 10, No. 2. - P. 269–299. - DOI: 10.1080/00224545.1939.9713366.
- Bass B. M., Riggio R. E. Transformational Leadership. 2nd ed. - Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2006. - 282 p.
- Komives S. R., Owen J. E., Longerbeam S. D., Mainella F. C., Osteen L. Developing a leadership identity: A grounded theory // Journal of College Student Development. - 2005. - Vol. 46, No. 6. - P. 593–611. - DOI: 10.1353/csd.2005.0061.
- Edmondson A. Psychological safety and learning behavior in work teams // Administrative Science Quarterly. - 2019. - Vol. 44, No. 2. - P. 350–383. - DOI: 10.2307/2666999.
- Deci E. L., Ryan R. M. The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior // Psychological Inquiry. - 2000. - Vol. 11, No. 4. - P. 227–268. - DOI: 10.1207/S15327965PLI1104_01.
- OECD. PISA 2022 Results (Volume I and II): Country Notes - Uzbekistan. - Paris: OECD Publishing, 2023. - URL: https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2022-results-volume-i-and-ii-country-notes_ed6fbcc5-en/uzbekistan_2bb94bf1-en.html.