10-tom, 1-son, b. 333–337, Nashr: 2026-10-09
TALABA YOSHLARGA XOS IJTIMOIY FOBIYANING NAMOYON BO‘LISH XUSUSIYATLARI VA YUZAGA KELISH SABABLARINI PSIXOLOGIK TADQIQ ETISH
ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ ОСОБЕННОСТЕЙ ПРОЯВЛЕНИЯ СОЦИАЛЬНОЙ ФОБИИ У СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЁЖИ И ПРИЧИН ЕЁ ВОЗНИКНОВЕНИЯ
A PSYCHOLOGICAL STUDY OF THE CHARACTERISTICS OF SOCIAL PHOBIA MANIFESTATION AMONG STUDENTS AND THE CAUSES OF ITS DEVELOPMENT
- Muqumova Dilrabo Inatovna — "TIIAME" National Research University. Qori Niyoziy 39, Tashkent 100000 ID: 0000-0002-7097-093X · ORCID: 0000-0002-7097-093X
Annotatsiya
Muvaffaqiyatli ijtimoiylashuv, ta’limiy, kasbiy va boshqa faoliyat sohalarida shaxsning shakllanishini ta’minlovchi muhim omillar qatoriga ochiqlik, jasorat, turli qiyinchilik va to‘siqlarni yengib o‘tishga tayyorlik, omma oldida nutq so‘zlay olish, o‘z fikrini aniq va izchil ifodalash, o‘ziga nisbatan bildirilgan tanqiddan cho‘chimaslik kabi sifatlar kiradi. Biroq turli holatlar ta’sirida inson mavjud salohiyatini har doim ham to‘liq namoyon eta olmaydi. Shunday omillardan biri - jamiyat oldidagi qo‘rquv, boshqacha aytganda, ijtimoiy fobiya (sotsiofobiya)dir. Maqolada talabalarda ijtimoiy fobiya belgilarining namoyon bo‘lish xususiyatlari hamda ularning ehtimoliy yuzaga kelish sabablari ko‘rib chiqilgan. Maqolada muammo bo‘yicha ilmiy-nazariy adabiyotlarni umumlashtiruvchi tahlil qilingan hamda maxsus metodikalar - M. Liebowitz testi va O.A. Sagalakova hamda D.V. Truevtsevning “Ijtimoiy xavotir va sotsiofobiya so‘rovnomasi” yordamida olingan eksperimental ma’lumotlarni miqdoriy va sifat jihatdan tahlil qilingan.
Аннотация
Успешная социализация и становление личности в учебной, профессиональной и других сферах деятельности во многом определяются такими качествами, как открытость, смелость, готовность преодолевать трудности и препятствия, способность выступать перед аудиторией, ясно и последовательно выражать собственную позицию, а также адекватно воспринимать критику. Вместе с тем под влиянием различных обстоятельств человек не всегда способен в полной мере реализовать имеющийся потенциал. Одним из факторов, ограничивающих социальную активность личности, является социальная фобия (социофобия). В статье рассматриваются особенности проявления признаков социальной фобии у студенческой молодежи и вероятные причины ее возникновения. Представлен обобщающий анализ научно-теоретической литературы по проблеме, а также количественный и качественный анализ экспериментальных данных, полученных с применением специальных психодиагностических методик - теста М. Либовица и «Опросника социальной тревоги и социофобии» О.А. Сагалаковой и Д.В. Труевцева.
Abstract
Successful socialization and personal development in educational, professional, and other spheres of activity are largely determined by such qualities as openness, courage, readiness to overcome difficulties and barriers, the ability to speak in public, to express one’s ideas clearly and consistently, and to respond adequately to criticism. However, under the influence of various circumstances, individuals are not always able to realize their full potential. One of the factors that may restrict social activity is social phobia (social anxiety disorder). This article examines the manifestations of social phobia among university students and the probable causes of its development. It provides a synthesized analysis of the relevant scientific and theoretical literature and presents a quantitative and qualitative analysis of empirical data obtained using specialized psychodiagnostic instruments, namely the M. Liebowitz test and the Social Anxiety and Social Phobia Questionnaire developed by O.A. Sagalakova and D.V. Truevtsev.
Kalit so'zlar: talaba yoshlar, xavotir, qo‘rquv, ijtimoiy fobiya (sotsiofobiya)
Foydalanilgan adabiyotlar
- Holmogorova A.B. Sotsialnaya trevojnost: soderjanie ponyatiya i osnovnye napravleniya izucheniya // Sotsialnaya i klinicheskaya psixiatriya. 2010. T. 1, №1. B. 80–85.
- Nevrotik, stress bilan bog‘liq va somatoform buzilishlar (F40–F48). ICD-10.
- Yastrebov D.V. Sotsialnaya fobiya i sensitivnye idei otnosheniya (klinika i terapiya): avtoref. diss. … kand. med. nauk. Moskva, 2000. 17 b.
- Vitkovskaya M.I. Sotsialnyi strax kak predmet sotsiologicheskogo issledovaniya: avtoref. diss. … kand. sotsiolog. nauk. Moskva, 2006. 24 b.
- Ruziev U.M. Sotsialnye fobii: prichiny vozniknoveniya i vliyaniya na povedenie cheloveka // Science and Education Scientific Journal. 2022. May. Vol. 3.
- Sagalakova O.A., Truevtsev D.V. Sotsialnye straxi i sotsiofobii: monografiya. Tomsk, 2007. 210 b.
- Bikadamova A.K., Toqsanbaeva N.K., Toqsanbaeva N.B. Imtihon oldidagi qo‘rquvdan chiqish yo‘llari // QazUU Xabarchysy. Psixologiya va sotsiologiya seriyasi. 2019. T. 69, №2. B. 232–240.
- Tapalova O.P., Musanova A.T. Bolalar qo‘rquvining yoshga xos rivojlanish xususiyatlari // Vestnik KazNPU. Psixologiya seriyasi. 2021. T. 62, №1. B. 165–169.
- Qasymova R.S., Süleimen M.M. Talabalarning ijtimoiy fobiyalarini oldini olishda art-terapiyani qo‘llash tarixi va imkoniyatlari // QazUU Xabarchysy. Pedagogik fanlar seriyasi. 2019. T. 61, №4. B. 17–26.
- Saudanbekova S.A. Psixologiya va pedagogika fanida xavotirni tadqiq etish xususiyatlari // QazUPU Xabarchysy. Psixologiya seriyasi. 2016. T. 49, №4. B. 132–136.
- Liebowitz shkalasi bo‘yicha sotsiofobiya testi: ijtimoiy fobiya belgilarini diagnostika qilish shkalasi (psycabi.net).
- Sagalakova O.A., Truevtsev D.V. Ijtimoiy xavotir va sotsiofobiya so‘rovnomasi, OSTiSF (psytests.org).