10-tom, 2-son, b. 61–64, Nashr: 2026-10-21
TALABA QIZLARDA TASHQI QIYOFADAN QONIQISHNING SHAXS XUSUSIYATLARI BILAN O‘ZARO BOG‘LIQLIGI.
ВЗАИМОСВЯЗЬ УДОВЛЕТВОРЁННОСТИ ВНЕШНОСТЬЮ У СТУДЕНТОК С ЛИЧНОСТНЫМИ ОСОБЕННОСТЯМИ.
THE RELATIONSHIP BETWEEN APPEARANCE SATISFACTION AND PERSONALITY TRAITS AMONG FEMALE UNIVERSITY STUDENTS.
- Zuxurova Dilrabo Abdulaziz qizi — O‘zbekiston Milliy universiteti Ijtimoiy fanlar fakulteti Psixologiya kafedrasi o‘qituvchisi Psixologiya bo‘yicha falsafa doktori (PhD) · ORCID: https://orcid.org/0009-0004-7909-0623
Annotatsiya
Mazkur maqolada talaba qizlarda tashqi qiyofadan qoniqish va shaxs xususiyatlari hamda qadriyat yo‘nalishlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar tahlil qilingan. Tadqiqotda talaba qizlarning “Tashqi ko‘rinishingiz sizni qoniqtiradimi?” savoliga bergan javoblari V. Stefansonning “Q-saralash” metodikasi hamda Sh. Shvartsning “Qadriyatlarni aniqlash” so‘rovnomasi natijalari bilan taqqoslangan. Guruhlar o‘rtasidagi farqlarni aniqlashda Mann–Whitney U mezonidan foydalanilgan. Natijalar tashqi qiyofasidan qoniqish bilan “Muloqotmandlik” va “Kurashga tayyorlik” xususiyatlari o‘rtasida statistik jihatdan ishonchli farqlar mavjudligini ko‘rsatgan. “Mustaqillik” shkalasi bo‘yicha esa ishonchli farq aniqlanmagan. Shuningdek, tashqi qiyofasidan qoniqish darajasi Sh. Shvartsning normativ ideallari doirasidagi barcha qadriyat yo‘nalishlari — konformizm, an’analar, mehribonlik, universalizm, mustaqillik, rag‘batlantirish, gedonizm, yutuqlarga erishish, ustunlik qilish va xavfsizlik bilan statistik jihatdan ahamiyatli farqlar bilan tavsiflangan. Olingan natijalar tashqi qiyofadan qoniqish talaba qizlarning faqat estetik o‘zini baholashi emas, balki ularning ijtimoiy-muloqot xususiyatlari, o‘zini namoyon qilishi va qadriyatlar tizimi bilan bog‘liq ko‘p qirrali psixologik hodisa ekanligini ko‘rsatadi.
Аннотация
В статье анализируется взаимосвязь удовлетворённости внешним обликом с личностными особенностями и ценностными ориентациями студенток. В исследовании ответы студенток на вопрос «Удовлетворены ли Вы своей внешностью?» сопоставлялись с результатами методики В. Стефансона «Q-сортировка» и опросника Ш. Шварца «Ценностные ориентации». Для выявления статистически значимых различий между группами применялся U-критерий Манна–Уитни. Полученные результаты показали наличие статистически значимых различий между удовлетворённостью внешним обликом и такими характеристиками, как «общительность» и «готовность к борьбе». По шкале «независимость» статистически значимых различий выявлено не было. Вместе с тем удовлетворённость внешностью статистически значимо различалась по всем исследованным ценностным направлениям нормативных идеалов Ш. Шварца: конформность, традиции, доброта, универсализм, самостоятельность, стимуляция, гедонизм, достижения, власть и безопасность. Результаты исследования позволяют рассматривать удовлетворённость внешним обликом как многомерный психологический феномен, связанный не только с оценкой собственной внешности, но и с социально-коммуникативными особенностями личности, её стремлением к самореализации и системой ценностных ориентаций.
Abstract
This article analyzes the relationship between satisfaction with physical appearance, personality characteristics, and value orientations among female university students. The participants’ responses to the question “Are you satisfied with your appearance?” were compared with the results of V. Stephenson’s Q-sort methodology and S. Schwartz’s Value Survey. The Mann–Whitney U test was used to identify statistically significant differences between the groups. The findings revealed statistically significant differences between appearance satisfaction and the personality characteristics of “sociability” and “readiness to struggle.” No statistically significant difference was found for the “independence” scale. At the same time, appearance satisfaction demonstrated statistically significant differences across all examined value orientations within Schwartz’s normative ideals: conformity, tradition, benevolence, universalism, self-direction, stimulation, hedonism, achievement, power, and security. The findings suggest that satisfaction with physical appearance is a multidimensional psychological phenomenon associated not only with the evaluation of one’s appearance but also with social-communicative characteristics, self-expression, and the system of personal values among female university students.
Kalit so'zlar: tashqi qiyofa, tashqi ko‘rinishdan qoniqish, talaba qizlar, shaxs xususiyatlari, muloqotmandlik, kurashga tayyorlik, qadriyatlar, normativ ideallar, Shvarts qadriyatlar nazariyasi, Q-saralash, Mann–Whitney U mezoni
Foydalanilgan adabiyotlar
- Markus, H., & Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98(2), 224–253. https://doi.org/10.1037/0033-295X.98.2.224
- Schwartz, S. H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1–20. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1116
- Leary, M. R., & Tangney, J. P. (Eds.). (2012). Handbook of self and identity (2nd ed.). New York: Guilford Press.
- Rogers, C. R. (1959). A theory of therapy, personality, and interpersonal relationships: As developed in the client-centered framework. In S. Koch (Ed.), Psychology: A study of a science (Vol. 3, pp. 184–256). New York: McGraw-Hill.
- Wylie, R. C. (1974). The self-concept: A review of methodological considerations and measuring instruments. Lincoln: University of Nebraska Press.
- Келли, Дж. (2000). Психология личности: теория личностных конструктов. СПб.: Речь.
- Абдуллаева, Н. Х. (2019). Шахс ривожланишида ижтимоий қадриятларнинг аҳамияти. Психология ва ижтимоий ҳаёт, 4(2), 45–52.
- Karimova, V. (2014). Shaxs psixologiyasi. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti.
- Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2010). The narcissism epidemic: Living in the age of entitlement. New York: Free Press.
- Triandis, H. C. (1995). Individualism and collectivism. Boulder, CO: Westview Press.