11-tom, 1-son, b. 105–110, Nashr: 2026-11-05
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI ELEKTRON TA’LIM MUHITIDA TALABALARNING O‘QUV MOTIVATSIYASI VA O‘ZINI O‘ZI BOSHQARISH QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ РАЗВИТИЯ УЧЕБНОЙ МОТИВАЦИИ И СПОСОБНОСТИ К САМОРЕГУЛЯЦИИ СТУДЕНТОВ В ЭЛЕКТРОННОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ НА ОСНОВЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА
PSYCHOLOGICAL MECHANISMS FOR DEVELOPING STUDENTS’ LEARNING MOTIVATION AND SELF-REGULATION SKILLS IN AN ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED ELECTRONIC LEARNING ENVIRONMENT
- Begmanova Gulsara Shanjarovna — NavDU Psixologiya kafedrasi o’qituvchisi
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.ed31e706
Annotatsiya
Mazkur maqolada sun’iy intellekt asosida tashkil etilgan elektron ta’lim muhitida talabalarning o‘quv motivatsiyasi va o‘zini o‘zi boshqarish qobiliyatini rivojlantirishning psixologik mexanizmlari yoritiladi. Raqamli ta’lim sharoitida talabaning bilim olishga bo‘lgan ichki ehtiyoji, mustaqil qaror qabul qilishi, o‘z faoliyatini rejalashtirishi hamda o‘quv natijalarini tahlil qilish ko‘nikmalari ta’lim samaradorligini belgilovchi muhim omillar sifatida talqin etiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt vositalarining individual ta’lim ehtiyojlarini hisobga olish, o‘z vaqtida qayta aloqa taqdim etish, o‘quv topshiriqlarini talabaning imkoniyatlariga moslashtirish va o‘zlashtirish jarayonini nazorat qilishdagi psixologik-pedagogik imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Talabalarning o‘quv motivatsiyasini mustahkamlashda ichki qiziqish, o‘ziga ishonch, muvaffaqiyatga erishish ehtiyoji va mustaqillik hissining ahamiyatiga alohida e’tibor qaratiladi. O‘zini o‘zi boshqarish qobiliyati esa maqsad belgilash, vaqtni taqsimlash, o‘z faoliyatini monitoring qilish, xatolarni anglash va o‘quv strategiyalarini takomillashtirish jarayonlari bilan bog‘liq holda tahlil etiladi. Maqolada sun’iy intellektning ta’lim jarayonidagi imkoniyatlaridan maqsadli foydalanish talabalarning faolligi, mas’uliyati va mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilishi asoslab beriladi.
Аннотация
В статье рассматриваются психологические механизмы развития учебной мотивации и способности к саморегуляции студентов в электронной образовательной среде, основанной на технологиях искусственного интеллекта. В условиях цифровой трансформации высшего образования особое значение приобретают внутренняя заинтересованность студентов в обучении, умение самостоятельно определять учебные цели, планировать образовательную деятельность и оценивать достигнутые результаты. Раскрываются возможности интеллектуальных образовательных инструментов в адаптации учебных материалов к индивидуальным потребностям обучающихся, предоставлении своевременной обратной связи и поддержке самостоятельной работы. Особое внимание уделяется психологическим факторам формирования устойчивой учебной мотивации, включая познавательный интерес, уверенность в собственных силах, потребность в достижении успеха и стремление к автономии. Способность к саморегуляции анализируется через процессы целеполагания, планирования времени, контроля учебной деятельности, осмысления допущенных ошибок и корректировки индивидуальных стратегий обучения. Обосновывается положение о том, что целенаправленное использование искусственного интеллекта в образовательном процессе может способствовать развитию учебной самостоятельности, личной ответственности и осознанного отношения студентов к результатам собственного обучения. При этом подчёркивается необходимость сохранения активной позиции обучающегося и педагогического сопровождения при использовании интеллектуальных образовательных технологий.
Abstract
This article examines the psychological mechanisms involved in developing students’ learning motivation and self-regulation skills within an artificial intelligence-based electronic learning environment. In the context of digital transformation in higher education, students’ intrinsic interest in learning, ability to establish personal learning goals, plan educational activities, and evaluate their own progress are considered essential factors influencing learning effectiveness. The article explores the potential of AI-powered educational tools to accommodate individual learning needs, provide timely feedback, adapt learning tasks to students’ abilities, and support independent learning activities. Particular attention is given to the psychological factors that contribute to sustained learning motivation, including intellectual curiosity, self-confidence, achievement orientation, and perceived autonomy. Self-regulation is analyzed through goal setting, time management, monitoring learning progress, identifying errors, and improving individual learning strategies. The article argues that the purposeful integration of artificial intelligence into the educational process can support the development of learner autonomy, personal responsibility, and conscious engagement with learning outcomes. At the same time, the importance of maintaining students’ active participation, critical thinking, and independent decision-making is emphasized. The effective use of AI in education therefore requires an approach that combines technological support with psychological awareness and pedagogical guidance.
Kalit so'zlar: sun’iy intellekt, elektron ta’lim muhiti, o‘quv motivatsiyasi, o‘zini o‘zi boshqarish, mustaqil ta’lim, psixologik mexanizmlar, ichki motivatsiya, raqamli pedagogika, refleksiya, individual ta’lim
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun. O‘RQ-637-son, 2020-yil 23-sentabr. — LexUZ.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori. PQ-358-son, 2024-yil 14-oktabr. — LexUZ.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasi bilan bog‘liq normativ-huquqiy hujjatlari. — LexUZ.
- Deci, E. L., Ryan, R. M. The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior // Psychological Inquiry. — 2000. — Vol. 11, No. 4. — P. 227–268. — https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01.
- Bandura, A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. — New York: W. H. Freeman, 1997.
- Zimmerman, B. J. Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview // Theory Into Practice. — 2002. — Vol. 41, No. 2. — P. 64–70. — https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2.
- Panadero, E. A Review of Self-Regulated Learning: Six Models and Four Directions for Research // Frontiers in Psychology. — 2017. — Vol. 8. — Article 422. — https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00422.
- Ryan, R. M., Deci, E. L. Intrinsic and Extrinsic Motivation from a Self-Determination Theory Perspective: Definitions, Theory, Practices, and Future Directions // Contemporary Educational Psychology. — 2020. — Vol. 61. — Article 101860. — https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860.
- Miao, F., Holmes, W. Guidance for Generative AI in Education and Research. — Paris: UNESCO, 2023. — UNESCO rasmiy manbasi.
- Zhai, C., Wibowo, S., Li, L. D. The Effects of Over-Reliance on AI Dialogue Systems on Students’ Cognitive Abilities: A Systematic Review // Smart Learning Environments. — 2024. — Vol. 11. — Article 28. — https://doi.org/10.1186/s40561-024-00316-7.