10-tom, 2-son, b. 40–45, Nashr: 2026-10-21
SUDYALARDA KASBIY KUYISHNI YENGIB O‘TISHNING PSIXOLOGIK RESURSLARI
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ РЕСУРСЫ ПРЕОДОЛЕНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ВЫГОРАНИЯ У СУДЕЙ.
PSYCHOLOGICAL RESOURCES FOR OVERCOMING PROFESSIONAL BURNOUT AMONG JUDGES
- Xodjakulova Diyora Erkin qizi — O‘zbekiston Milliy universiteti, Psxologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktiri (PhD
Annotatsiya
Mazkur maqolada sudyalarning kasbiy faoliyatida yuzaga keladigan professional kuyish sindromini yengib o‘tishda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan psixologik resurslar nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Sudyalik faoliyatining yuqori darajadagi mas’uliyat, doimiy kognitiv zo‘riqish, vaqt taqchilligi, nizoli vaziyatlar, noaniqlik sharoitida qaror qabul qilish va yuqori psixoemotsional yuklama bilan bog‘liqligi asoslanadi. Professional kuyishning shakllanishida hissiy toliqish, kasbiy faoliyatga nisbatan salbiy munosabat va kasbiy samaradorlikning pasayishi kabi komponentlarning o‘rni ko‘rib chiqiladi. Maqolada psixologik resurslar shaxsiy, kognitiv-emotsional, ijtimoiy va tashkiliy-professional guruhlarga ajratilgan. Stressni kognitiv baholash, adaptiv koping strategiyalari, psixologik barqarorlik, emotsional o‘zini boshqarish, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, kasbiy refleksiya va ish-hayot muvozanati sudyalarda kasbiy kuyishni yengib o‘tishning muhim resurslari sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, sudyalar uchun psixologik treninglar va profilaktik dasturlarni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Аннотация
В статье теоретически анализируются психологические ресурсы преодоления профессионального выгорания у судей. Обосновывается, что профессиональная деятельность судьи характеризуется высокой ответственностью, постоянной когнитивной нагрузкой, дефицитом времени, конфликтными ситуациями, необходимостью принятия решений в условиях неопределенности и значительным психоэмоциональным напряжением. Рассматриваются основные компоненты профессионального выгорания: эмоциональное истощение, формирование негативного отношения к профессиональной деятельности и снижение чувства профессиональной эффективности. Психологические ресурсы систематизированы по четырем группам: личностные, когнитивно-эмоциональные, социальные и организационно-профессиональные. Особое внимание уделяется когнитивной оценке стрессовых ситуаций, адаптивным копинг-стратегиям, психологической устойчивости, эмоциональной саморегуляции, социальной поддержке, профессиональной рефлексии и балансу между профессиональной и личной жизнью. На основе анализа отечественных, российских и международных источников сформулированы практические рекомендации по психологической профилактике профессионального выгорания судей.
Abstract
The article theoretically analyzes psychological resources for overcoming professional burnout among judges. Judicial work is characterized by high responsibility, continuous cognitive load, time pressure, conflict situations, decision-making under uncertainty, and significant psycho-emotional demands. The article examines the main components of professional burnout, including emotional exhaustion, negative attitudes toward professional activity, and reduced professional efficacy. Psychological resources are classified into personal, cognitive-emotional, social, and organizational-professional groups. Particular attention is paid to cognitive appraisal of stressful situations, adaptive coping strategies, psychological resilience, emotional self-regulation, social support, professional reflection, and work-life balance. Based on Uzbek, Russian, and international scientific sources, practical recommendations for psychological prevention and overcoming of professional burnout among judges are proposed.
Kalit so'zlar: sudya, kasbiy kuyish, professional stress, psixologik resurslar, stressga chidamlilik, koping strategiyalari, emotsional barqarorlik, kasbiy refleksiya, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, psixologik profilaktika
Foydalanilgan adabiyotlar
- World Health Organization. Burn-out an “occupational phenomenon”: International Classification of Diseases. 2019. WHO. Всемирная организация здравоохранения
- Lazarus R.S., Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer Publishing Company, 1984. 445 p. Google Книги+1
- Hobfoll S.E. Conservation of Resources: A New Attempt at Conceptualizing Stress // American Psychologist. 1989. Vol. 44. No. 3. P. 513–524. DOI: 10.1037/0003-066X.44.3.513. PubMed+1
- Попова Т.В., Калашникова А.С. Научно-практические рекомендации по профилактике эмоционального выгорания у судей // Психология и право. 2018. Т. 8. № 1. С. 119–127. DOI: 10.17759/psylaw.2018080109. PsyJournals
- Кузьмина А.С., Довгань К.Е. Юридическая казуистика и проблемы профессионального выгорания судей // Психология и Психотехника. 2024. № 4. С. 12–23. DOI: 10.7256/2454-0722.2024.4.72037. RCSI Journals Platform
- Предпочитаемые копинг-стратегии судебных приставов в контексте профессионального выгорания // Международный научно-исследовательский журнал. 2025. № 1 (151). Международный Научный Журнал
- O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi. Doktorlik dissertatsiyalarining asosiy ilmiy natijalari e’lon qilinishi lozim bo‘lgan ilmiy jurnallarga qo‘yiladigan talablar. OAK rasmiy materiali. Олий аттестация комиссияси
- O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi. Ilmiy maqolalarga qo‘yiladigan talablar: maqolada muammoning qo‘yilishi, nazariy-metodologik va uslubiy puxtalik, manbalar ishonchliligi, xulosa va tavsiyalarning asoslanganligi. Олий аттестация комиссияси
- O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasi. Ruhiy barqaror sudya - adolatli qarorning muhim kafolati. 20.08.2026. Судебная академия
- O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasi. Toshkent viloyati sudida sudyalar uchun muhim psixologik trening o‘tkazildi. 17.09.2026. Судебная академия
- O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasi. Sudyalarning psixologik barqarorligi - odil sudlovning muhim omili. 21.09.2026. Судебная академия
- O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasi. Kafedralar va sudyalarni kasbiy-psixologik tayyorlashga oid materiallar. Судебная академия