11-tom, 1-son, b. 17–20, Nashr: 2026-11-04
STRESS PSIXOLOGIYASIDA RESURSLAR MUAMMOSI
ПРОБЛЕМА РЕСУРСОВ В ПСИХОЛОГИИ СТРЕССА
THE PROBLEM OF RESOURCES IN THE PSYCHOLOGY OF STRESS
- Avazyazova Dilfuza Shovkatovna — Osiyo Xalqaro universiteti “Pedagogika nazariyasi” kafedrasi dotsenti
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.acb95552
Annotatsiya
Mazkur maqolada stressni yengib o‘tish jarayonida resurslarning tutgan o‘rni, ularning psixologik mohiyati va tasnifi nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Stressni yengib o‘tish xulq-atvori samaradorligini belgilovchi individual, shaxsiy, psixofiziologik, kognitiv, ijtimoiy va faoliyatga oid resurslarning o‘ziga xos xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, bir qator tadqiqotchilarning resurslar hamda koping xulq-atvoriga doir ilmiy yondashuvlari, ichki va tashqi resurslarning murakkab hayotiy vaziyatlarda stressga chidamlilikni ta’minlash, psixologik muvozanatni saqlash va samarali koping strategiyalarini tanlashdagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Bundan tashqari, resurslarni safarbar etish, ularni saqlash va rivojlantirishga ta’sir qiluvchi omillar, jumladan, vaziyatning kutilmaganligi, psixologik ustanovkalar va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning roli tahlil qilinadi.
Аннотация
В данной статье теоретически анализируются роль ресурсов в процессе совладания со стрессом, их психологическая сущность и классификация. Рассматриваются особенности индивидуальных, личностных, психофизиологических, когнитивных, социальных и деятельностных ресурсов, определяющих эффективность совладающего поведения. Также анализируются научные подходы ряда исследователей к изучению ресурсов и копинг-поведения, а также значение внутренних и внешних ресурсов в обеспечении стрессоустойчивости, сохранении психологического равновесия и выборе эффективных копинг-стратегий в трудных жизненных ситуациях. Кроме того, рассматриваются факторы, влияющие на мобилизацию, сохранение и развитие ресурсов, в том числе неожиданность ситуации, психологические установки и роль социальной поддержки.
Abstract
This article provides a theoretical analysis of the role of resources in coping with stress, their psychological nature, and classification. It examines the characteristics of individual, personal, psychophysiological, cognitive, social, and activity-related resources that determine the effectiveness of coping behavior. The article also explores various researchers’ scientific approaches to resources and coping behavior, as well as the importance of internal and external resources in promoting stress resilience, maintaining psychological balance, and selecting effective coping strategies in difficult life situations. Furthermore, it analyzes the factors influencing the mobilization, preservation, and development of resources, including the unexpected nature of situations, psychological attitudes, and the role of social support.
Kalit so'zlar: psixologik resurslar, stress, stressni yengib o‘tish, koping xulq-atvori, koping strategiyalari, shaxs resurslari, ichki resurslar, tashqi resurslar, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, stressga chidamlilik, psixologik moslashuv, o‘zini o‘zi boshqarish
Foydalanilgan adabiyotlar
- Крюкова, Т.Л. Психология совладающего поведения. Монография /Т.Л. Крюкова. – Кострома: КГУ им. Н.А. Некрасова, 2004. – 344 с.
- Белан, Е.А. Совладание личности с жизненными трудностями: активность, поведение, деятельность / Е.А. Белан // Психология совладающего поведения: материалы Междунар. науч.-практ. конф. / отв. ред. Е.А. Сергиенко, Т.Л. Крюкова. Кострома: КГУ им. Н.А. Некрасова, 2007. – С.19–20.
- Поддьяков, А.Н. Компликтология: создание развивающих, диагностирующих и деструктивных трудностей для других субъектов. – М., 2012. – 80 с.
- Лазарус, Р. Теория стресса и психосоматические исследования / Р. Лазарус ; пер. с англ. // Эмоциональный стресс / под ред. Л. Леви. – Л. :Медицина, 1970. – С. 178–208.
- Александрова, Л.А. К концепции жизнестойкости в психологии / Л.А.Александрова // Сибирская психология сегодня: Сб. научн. трудов. Вып. 2 / под ред. М.М. Горбатовой, А.В. Серого, М.С.Яницкого. – Кемерово :Кузбассвузиздат, 2004. – С. 82–90.
- Дементий, Л.И. Ответственность как ресурс личности: монография / Л.И. Дементий. – М.: Информ-Знание, 2005. – 187 с.
- Taylor, Sh. Early environments, emotions, responses to stress, and health / Sh. Taylor, J. Lerner, R. Sage, B. Lehman, T. Seeman // Journal of Personality. – 2004. – 72. – P. 1365–1393.