9-tom, 2-son, b. 37–40, Nashr: 2026-09-22
SPORTNING YAKKA KURASH TURLARIDA SPORTCHILARNI MUSOBAQALARGA PSIXOLOGIK TAYYORLASH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ СПОРТСМЕНОВ К СОРЕВНОВАНИЯМ В ЕДИНОБОРСТВАХ
IMPROVING THE METHODOLOGY OF PSYCHOLOGICAL PREPARATION OF ATHLETES FOR COMPETITIONS IN MARTIAL ARTS
- Amanbayev Ruslan Salamat o’g’li — Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti magistratura bitiruvchisi · ORCID: https://orcid.org/0009-0005-7245-1112
Annotatsiya
Ushbu maqolada sportning yakka kurash turlarida sportchilarni musobaqalarga psixologik tayyorlash metodikasini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Yakka kurash sport turlarida sportchining musobaqadagi muvaffaqiyati jismoniy, texnik va taktik tayyorgarlik bilan bir qatorda uning psixologik barqarorligi, o‘ziga ishonchi, motivatsiyasi, diqqatni boshqarish qobiliyati va stressli vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qila olishiga ham bog‘liq. Tadqiqotda musobaqa oldi hayajoni, xavotir, emotsional zo‘riqish, mag‘lubiyatdan qo‘rqish va raqibning psixologik bosimi kabi omillarning sportchi faoliyatiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, sportchilarni psixologik tayyorlashning maqsadli, bosqichma-bosqich va individual yondashuvga asoslangan metodik modeli taklif etilgan. Mazkur metodikada psixologik diagnostika, maqsad qo‘yish, vizualizatsiya, nafas olish va relaksatsiya mashqlari, ijobiy ichki dialog, diqqatni boshqarish, musobaqa sharoitlarini modellashtirish hamda musobaqadan keyingi psixologik tahlil kabi usullardan foydalanish nazarda tutiladi.
Аннотация
В статье рассматриваются вопросы совершенствования методик психологической подготовки спортсменов к соревнованиям в единоборствах. Успешность выступления в единоборствах зависит не только от физической, технической и тактической подготовки, но и от психологической устойчивости, уверенности в себе, мотивации, умения управлять вниманием и способности принимать взвешенные решения в условиях стресса. В работе анализируется влияние таких факторов, как предстартовое волнение, тревожность, эмоциональное напряжение, страх поражения и психологическое давление со стороны соперника, на результативность спортсмена. Кроме того, предложена методическая модель психологической подготовки, основанная на целенаправленном, поэтапном и индивидуализированном подходах. Данная методика включает в себя такие приемы, как психологическая диагностика, постановка целей, визуализация, дыхательные упражнения и техники релаксации, позитивный самонастрой, управление вниманием, моделирование соревновательных условий и последующий психологический анализ выступления.
Abstract
This article addresses the improvement of methodologies for the psychological preparation of athletes for competitions in combat sports. In combat sports, an athlete's competitive success depends not only on physical, technical, and tactical preparation but also on psychological stability, self-confidence, motivation, the ability to manage attention, and the capacity to make sound decisions under stress. The study analyzes the impact of factors such as pre-competition excitement, anxiety, emotional tension, fear of defeat, and the opponent's psychological pressure on an athlete's performance. Furthermore, a methodological model for psychological preparation based on targeted, step-by-step, and individualized approaches is proposed. This methodology incorporates techniques such as psychological diagnostics, goal setting, visualization, breathing and relaxation exercises, positive self-talk, attention management, simulation of competitive conditions, and post-competition psychological analysis.
Kalit so'zlar: yakka kurash, sportchi, psixologik tayyorgarlik, musobaqa, sport psixologiyasi, psixologik barqarorlik, motivatsiya, stress, diqqat, vizualizatsiya, emotsional holat, psixologik tayyorgarlik metodikasi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Cox R. H. Sport Psychology: Concepts and Applications. 7th ed. McGraw-Hill, 2012.
- Martens R. Successful Coaching. 4th ed. Human Kinetics, 2012.
- Hardy L., Jones G., Gould D. Understanding Psychological Preparation for Sport: Theory and Practice of Elite Performers. Wiley, 1996.
- Jones G. More than just a game: Research developments and issues in competitive anxiety in sport. British Journal of Psychology. 1995. Vol. 86, No. 4. P. 449–478.
- Gould D., Udry E. Psychological skills for enhancing performance: Arousal regulation strategies. Medicine & Science in Sports & Exercise. 1994. Vol. 26, No. 4.
- Bompa T. O., Buzzichelli C. Periodization: Theory and Methodology of Training. 6th ed. Human Kinetics, 2019.
- Platonov V. N. Sistema podgotovki sportsmenov v olimpiyskom sporte. Obshchaya teoriya i ee prakticheskie prilozheniya. Kiev: Olimpijskaya literatura, 2004.
- Rodionov A. V. Psikhologiya fizicheskogo vospitaniya i sporta. Moskva: Akademicheskiy proyekt, 2004.
- Ильин Е. П. Психология спорта. Санкт-Петербург: Питер, 2008.