9-tom, 2-son, b. 146–149, Nashr: 2026-09-22

SPORTCHILARDA XAVOTIR VA AGRESSIYANI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY PSIXOLOGIK TEXNOLOGIYALARI VA ULARNING SAMARADORLIGI

СОВРЕМЕННЫЕ ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ УПРАВЛЕНИЯ ТРЕВОЖНОСТЬЮ И АГРЕССИЕЙ У СПОРТСМЕНОВ И ИХ ЭФФЕКТИВНОСТЬ

MODERN PSYCHOLOGICAL TECHNOLOGIES FOR MANAGING ANXIETY AND AGGRESSION IN ATHLETES AND THEIR EFFECTIVENESS

  • Akbarova Dilrabo Baxrom qizi, — Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada sportchilarda xavotir va agressiya darajalarini boshqarishda qo‘llaniladigan zamonaviy psixologik texnologiyalar va ularning samaradorligi tahlil qilinadi. Sport faoliyatida yuzaga keladigan yuqori psixologik stress sportchilarning emotsional barqarorligiga, diqqatni jamlash qobiliyatiga hamda musobaqa natijalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqotda kognitiv-xulqiy terapiya, autogen trening, biofeedback, vizualizatsiya va mindfulness texnologiyalarining sport psixologiyasidagi o‘rni yoritiladi. Ushbu metodlar sportchilarning stressga chidamliligini oshirish, agressiv reaksiyalarni kamaytirish va xavotir darajasini optimallashtirishga xizmat qiladi. Olingan natijalar zamonaviy psixologik texnologiyalar sportchilarning psixologik tayyorgarligini oshirishda samarali vosita ekanligini ko‘rsatadi.

Аннотация

В данной статье рассматриваются современные психологические технологии управления уровнями тревожности и агрессии у спортсменов, а также их эффективность. Высокий уровень психологического стресса в спортивной деятельности оказывает значительное влияние на эмоциональную устойчивость спортсменов, концентрацию внимания и результаты соревнований. В исследовании анализируются такие методы, как когнитивно-поведенческая терапия, аутогенная тренировка, биологическая обратная связь, визуализация и технологии майндфулнесс. Данные методы способствуют снижению уровня тревожности, уменьшению агрессивных реакций и повышению стрессоустойчивости спортсменов. Результаты показывают, что современные психологические технологии являются эффективным инструментом повышения психологической подготовки спортсменов.

Abstract

This article examines modern psychological technologies used to manage anxiety and aggression levels in athletes and evaluates their effectiveness. High psychological stress in sports significantly affects athletes’ emotional stability, attention focus, and competitive performance. The study analyzes methods such as cognitive-behavioral therapy, autogenic training, biofeedback, visualization, and mindfulness techniques. These approaches contribute to reducing anxiety levels, controlling aggressive reactions, and enhancing athletes’ stress resilience. The findings demonstrate that modern psychological technologies are effective tools for improving athletes’ psychological preparation and overall performance in competitive environments.

Kalit so'zlar: sport psixologiyasi, xavotir, agressiya, stressni boshqarish, biofeedback, vizualizatsiya, mindfulness, psixologik tayyorgarlik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Weinberg R. S., Gould D. Foundations of Sport and Exercise Psychology. - Champaign: Human Kinetics, 2019. - 624 p.
  2. Martens R., Vealey R. S., Burton D. Competitive Anxiety in Sport. - Champaign: Human Kinetics, 1990. - 240 p.
  3. Anderson C. A., Bushman B. J. Human aggression // Annual Review of Psychology. - 2002. - Vol. 53. - P. 27–51.
  4. Fletcher D., Sarkar M. Psychological resilience and optimal performance in sport // Psychology of Sport and Exercise. - 2012. - Vol. 13(5). - P. 669–678.
  5. Lazarus R. S. Stress and Emotion: A New Synthesis. - New York: Springer, 1999. - 342 p.