11-tom, 1-son, b. 96–100, Nashr: 2026-11-05

СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ПОДГОТОВКИ БУДУЩИХ ВРАЧЕЙ: АНАЛИЗ СОВРЕМЕННЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ

BO‘LAJAK SHIFOKORLARNING KASBIY TAYYORGARLIGINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI: ZAMONAVIY TADQIQOTLAR TAHLILI

SOCIAL AND PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF THE PROFESSIONAL TRAINING OF FUTURE PHYSICIANS: AN ANALYSIS OF CONTEMPORARY RESEARCH

  • Айтжанов Касым Каримбаевич — Декан первого медицинского факультета Каракалпакского медицинского института, независимый исследователь

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.536cffe0

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

В данной статье системно анализируются теоретико-методологические основы и практический инструментарий изучения социально-психологических факторов профессиональной подготовки студентов-медиков. В исследовании сопоставляются концептуальные подходы к оценке эмоционального интеллекта, эмпатии, психологической устойчивости и профессиональной мотивации в мировой и отечественной психологии, освещаются методологические принципы (системность, деятельностный подход, детерминизм, биоэкологический и триадический подходы) диагностики социально-психологических компетенций личности.

Annotatsiya

Uşbu maqolada tibbiyot talabalari kasbiy tayyorgarligining ijtimoiy-psixologik omillarini örganişning nazariy-metodologik asoslari va amaliy vositalari tizimli ravişda tahlil qilingan. Tadqiqotda jahon va mahalliy psixologiyada emotsional intellekt, empatiya, psixologik barqarorlik va kasbiy motivatsiyani baholaşga oid konseptual yondaşuvlar qiyoslanib, şaxs ijtimoiy-psixologik kompetensiyalarini taşxislaşning metodologik tamoyillari (tizimlilik, faoliyatli yondaşuv, determinizm, bioekologik va triadik yondaşuvlar) yoritib berilgan. Kalit sözlar: hissiy intellekt; empatiya; tibbiyot talabalari; ijtimoiy-psixologik omillar; klinik amaliyot; toliqiş; akademik barqarorlik; psixologik-pedagogik qöllab-quvvatlaş; kasbiy motivatsiya.

Abstract

This article provides a systematic analysis of the theoretical and methodological foundations and practical tools for studying the socio-psychological factors of professional training of medical students. The study compares conceptual approaches to assessing emotional intelligence, empathy, psychological resilience, and professional motivation in world and domestic psychology, and highlights the methodological principles (systematicity, activity approach, determinism, bioecological and triadic approaches) for diagnosing an individual's socio-psychological competencies.

Kalit so'zlar: эмоциональный интеллект, эмпатия, студенты-медики, социально-психологические факторы, клиническая практика, выгорание, академическая устойчивость, психолого-педагогическое сопровождение, профессиональная мотивация

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Акименко Г.В., Начева Л.В. Психологические факторы социально-психологической адаптации к обучению в медицинском вузе // Дневник науки. 2019. № 7. С. 12–19.
  2. Береснева О.Е. Значение развития эмоционального интеллекта у студентов медицинского вуза для успешного становления личностно-профессиональных качеств будущего врача // Сборник научных трудов. Самара: Медицинский университет «Реавиз», 2021. С. 45–52.
  3. Глушко А.Н. Психолого-эргономические основы и средства профессионализации студентов медицинских вузов: дис. … д-ра психол. наук. М., 2006. 320 с.
  4. Жданова М.Г. Психологические факторы профессионального самоопределения студентов-медиков 3 курса лечебного факультета // Мир науки. Педагогика и психология. 2025. Т. 13, № 4. С. 1–15.
  5. Сидорчук М.А. Социально-психологические аспекты мотивации профессиональной деятельности студентов-медиков в период пандемии коронавируса // Психология. Историко-критические обзоры и современные исследования. 2020. Т. 9, № 3А. С. 175–185.
  6. Фитьмова А.А. Типологизация профессиональной мотивации будущих врачей на основе кластерного анализа // Известия РГПУ им. А.И. Герцена. 2011. № 129. С. 78–89.
  7. Abdelrahman H., Al Qadire M., Ballout S., Rababa M., Kwaning E.N., Zehry H. Academic resilience, emotional intelligence, and perceived stress among university students in three Mediterranean countries // Brain and Behavior. 2025. Vol. 15, No. 3. P. e70497. DOI: 10.1002/brb3.70497.
  8. Allen V., MacCann C., Matthews G., et al. Regulating emotions related to testing // Routledge Handbooks. 2014. P. 348–367.
  9. Azim S.R., Yusoff M.S.B., Roslan N.S. Mapping the multidimensional factors of medical student resilience development: A scoping review // BMC Medical Education. 2025. Vol. 25. P. 744. DOI: 10.1186/s12909-025-07290-9.
  10. Bandura A. The self system in reciprocal determinism // American Psychologist. 1978. Vol. 33, No. 4. P. 344–358.
  11. Bronfenbrenner U. Making human beings human: bioecological perspectives on human development. Sage, 2005. 306 p.
  12. Hsu W.-C., Fuh L.-J., Liao S.-C. Tickling the heart: integrating social emotional learning into medical education to cultivate empathetic, resilient, and holistically developed physicians // Frontiers in Medicine. 2024. Vol. 11. P. 1368858. DOI: 10.3389/fmed.2024.1368858.
  13. Чёрс И. Программа профессиональной социализации студентов-медиков: опыт Университета Дебрецена // Психология обучения. 2011. № 4. С. 22–35.
  14. Liu Y., Guan W., Zhang L., Han J., Liu J. The impact of supervisor support on academic adaptation of medical research postgraduates: a serial mediation model of research self-efficacy and psychological resilience // Medical Education Online. 2026. Vol. 31, No. 1. P. 2668765. DOI: 10.1080/10872981.2026.2668765.
  15. Каба А. Групповой конформизм в межпрофессиональных командах: исследование на базе Университета Калгари // Медицинское образование и профессиональное развитие. 2016. № 2. С. 88–96.
  16. Neufeld A., Mossiere A., Malin G. Basic psychological needs, more than mindfulness and resilience, relate to medical student stress: a case for shifting the focus of wellness curricula // Medical Teacher. 2020. Vol. 42, No. 12. P. 1401–1412.
  17. Ngo H.L., Sokolovic N., Jenkins J.M. Teaching cognitive and affective empathy in medicine: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials // Medical Education Online. 2025. Vol. 30, No. 1. P. 2501263. DOI: 10.1080/10872981.2025.2501263.
  18. Sanjaya A., Mianto N.A., Wijayanto K.R., Edwin C. Resilience: A panacea for burnout in medical students during clinical training? A narrative review // Medicine. 2024. Vol. 103, No. 47. P. e40794. DOI: 10.1097/MD.0000000000040794.
  19. Tolentino-Ricoy K.O., Salomón-Cruz J., Puig-Lagunes Á.A. Emotional intelligence and burnout in medical students // Educación Médica. 2024. Vol. 25, No. 3. P. 100920. DOI: 10.1016/j.edumed.2024.100920.
  20. Yusefi A.R., Beigzadeh A., Kaya F. Resilience as a predictor of mental health among medical students: a cross-sectional study using PLS-SEM // BMC Medical Education. 2025. Vol. 25. P. 1477. DOI: 10.1186/s12909-025-08063-0.