10-tom, 2-son, b. 105–110, Nashr: 2026-10-22
SOTSIAL INTELLEKT DARAJALARIGA KO‘RA SHAXS KAMOLOTI KO‘RSATKICHLARINING FAKTOR TUZILISHI
ФАКТОРНАЯ СТРУКТУРА ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЛИЧНОСТНОЙ ЗРЕЛОСТИ ПРИ РАЗЛИЧНЫХ УРОВНЯХ СОЦИАЛЬНОГО ИНТЕЛЛЕКТА
FACTOR STRUCTURE OF PERSONAL MATURITY INDICATORS ACROSS SOCIAL INTELLIGENCE LEVELS
- Rasulov Abdimumin Ibragimovich — Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti Psixologiya kafedrasi professori, psixologiya fanlari doktori (DSc)
Annotatsiya
Maqolada sotsial intellekt darajalari bo‘yicha ajratilgan guruhlarda shaxs kamoloti ko‘rsatkichlarining faktor tuzilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda Dj. Gilfordning “Sotsial intellekt” testi, Y. Z. Gilbuxning “Shaxs kamolotini aniqlash” so‘rovnomasi va E. G‘ozievning “Barkamol (komil) insonni baholash metodikasi” qo‘llanilgan. Tanlanma 320 nafar talaba va 154 nafar professor-o‘qituvchi, jami 474 nafar respondentdan iborat. Taqdim etilgan faktorli tahlil natijalarida sotsial intellekti o‘rtachadan past guruhda uchta, o‘rtacha guruhda to‘rtta, yuqori guruhda oltita faktor ajratilgan. Faktorlar tarkibida shaxs fazilatlari, shaxslararo o‘zaro ta’sir, verbal va noverbal axborotni tushunish, hayotiy ustanovkalar, fuqarolik burchi hamda tashkilotchilik qobiliyati turli birikmalarda namoyon bo‘lgan. Natijalar sotsial intellekt va shaxs kamoloti ko‘rsatkichlarining guruhlarga xos tuzilmaviy aloqalarini tavsiflaydi. Faktor yuklamalari sababiy ta’sir yoki kamolot darajasining oshishini bevosita isbotlovchi ko‘rsatkich sifatida talqin qilinmaydi.
Аннотация
В статье анализируется факторная структура показателей личностной зрелости в группах с различными уровнями социального интеллекта. Использованы тест социального интеллекта Дж. Гилфорда, опросник личностной зрелости Ю. З. Гильбуха и методика оценки гармонично развитой личности Э. Газиева. Выборка включает 320 студентов и 154 преподавателя, всего 474 респондента. В представленных результатах выделены три фактора в группе с социальным интеллектом ниже среднего, четыре - в группе со средним уровнем и шесть - в группе с высоким уровнем. Факторные структуры отражают различные сочетания личностных качеств, межличностного взаимодействия, понимания вербальной и невербальной информации, жизненных установок, гражданского долга и организаторских способностей. Результаты характеризуют структурные связи показателей; факторные нагрузки не рассматриваются как доказательство причинного влияния социального интеллекта на личностную зрелость.
Abstract
This article examines the factor structure of personal maturity indicators in groups with different levels of social intelligence. The study used Guilford’s social intelligence test, Gilbukh’s personal maturity questionnaire, and Goziev’s assessment of a harmoniously developed person. The sample comprised 320 students and 154 university teachers, totaling 474 respondents. The reported analyses identified three factors in the below-average social intelligence group, four in the average group, and six in the high group. The structures represent different combinations of personal qualities, interpersonal interaction, understanding of verbal and nonverbal information, life attitudes, civic duty, and organizational abilities. The findings describe group-specific structural associations. Factor loadings are not interpreted as evidence of a causal effect of social intelligence on personal maturity.
Kalit so'zlar: sotsial intellekt, shaxs kamoloti, psixologik yetuklik, faktorli tahlil, faktor yuklamasi, shaxslararo o‘zaro ta’sir, verbal ekspressiya, noverbal xulq-atvor, tashkilotchilik qobiliyati
Foydalanilgan adabiyotlar
- Журавлев А.Л. Социальная психология личности и малых групп: некоторые итоги исследования // Психологический журнал. 1993. Т. 14. № 4. С. 4–15.
- Леонов, Н. И., Главатских, М. М. Социално-психологическая зрелость личности: интегративный подход / Н.И. Леонов, М.М. Главатских // Известия Саратовского университета. Новая серия. Серия: философия. Психология. Педагогика. – 2014. – № 1. – С. 55-60.
- Панкина, Е. В. К вопросу о соотношении понятий «психологическая зрелост» и «самоактуализация» в психологии личности / Е.В. Панкина // Вестник Московского гос. гуманитарного университета им. М.А. Шолохова. Серия: Педагогика и психология. – 2010. – № 4. – С. 26-30.
- Паттурина, Н. П. Проблема зрелости в современной психологии /Н.П. Паттурина // Известия Российского государственного педагогического университета им. А.И. Герцена. – 2006. – Т. 7. – № 17. – С. 113-126.
- Сoбирoвa Д.A. Ўқитувчи сoциaл интеллектининг психoлoгик aсoслaрини тaкoмиллaштириш: Психoл.ф.н. (PhD)... диссертaция aвтoреферaти: 19.00.05. – Т.: O‘зМУ, 2017. – 43 б.
- Сoбирoвa Д.A. Тиббиёт хoдимлaри фaoлиятидa сoциaл-психoлoгик кoмпетентлик oмиллaрининг нaмoён этилиши вa ривoжлaниши : Психoл.ф.д. (DSc)... диссертaция aвтoреферaти: 19.00.05. – Т.: ЎзМУ, 2022. – 61 б.
- Сaфaев Н.С. Психoлoгические oсoбeннoсти нaциoнaлнoгo сaмoсoзнaниya студенческoй мoлoдёжи. Aвтoреф. дисс. дoк. псиxoл. Нaук. - Т.: НУУз, 2005. –С. 221-б.
- Шoумaрoв Ғ.Б. вa бoшқ. Шaрqoнa oилa. – Т.: 2012. 122 б.
- Ғoзиев Э.Ғ. Умумий психoлoгиyя / Э.Ғ.Ғoзиев; Ўзбекистoн Республикaси Oлий вa o‘ртa мaхсус тaълим вaзирлиги, Мирзo Улуғбек нoмидaги Ўзбекистoн Миллий университети – Т.: Noshir, 2008. – 410 б.
- Agrawal R. (2003). Social Intelligence and Teacher Effectiveness.(Doctoral thesis, Bundelkhand University, Bundelkhand, U.P., India.).
- Guilford J.P. The nature of human intelligence. New York: McGraw-Hill,1967.
- Hooda D., Sharma N. R. & Yadava A. (2009). Social intelligence as predictor of positive psychological health. Journal of the Indian Academy of Applied Psychology, 35(1), 143-150.
- Ickes, W. (2001). Measuring empathic accuracy. In J. H. Hall & F. J. Bernieri (Eds.), Interpersonal Sensitivity: Theory and Management. Mahweh, N. J.: Erlbaum.
- Sternberg R.J. Successful intelligence. New York: Plume, 1997.