9-tom, 1-son, b. 281–285, Nashr: 2026-09-14

SHAXS IJTIMOIY MOSLASHUVINING KASBIY FAOLIYATGA PSIXOLOGIK TAYYORLIGI VA O‘Z-O‘ZINI BAHOLASH XUSUSIYATLARI

ПСИХОЛОГИЧЕСКАЯ ГОТОВНОСТЬ ЛИЧНОСТИ К ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В КОНТЕКСТЕ СОЦИАЛЬНОЙ АДАПТАЦИИ И ОСОБЕННОСТИ САМООЦЕНКИ

PSYCHOLOGICAL READINESS OF PERSONALITY FOR PROFESSIONAL ACTIVITY IN THE CONTEXT OF SOCIAL ADAPTATION AND FEATURES OF SELF-ESTEEM

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada shaxs ijtimoiy moslashuvining kasbiy faoliyatga psixologik tayyorgarlik va o‘z-o‘zini baholash bilan o‘zaro bog‘liqligi nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Ijtimoiy moslashuv shaxsning yangi kasbiy muhit, me’yorlar, rollar, guruhiy munosabatlar va faoliyat talablari bilan uyg‘unlashish jarayoni sifatida yoritiladi. Kasbiy psixologik tayyorgarlikning motivatsion, kognitiv, emotsional-irodaviy, kommunikativ va xulq-atvor komponentlari ajratib ko‘rsatiladi. O‘z-o‘zini baholashning adekvat, past va yuqori ko‘rinishlari hamda ularning kasbiy vazifalarni qabul qilish, mas’uliyatni his etish, muvaffaqiyatsizlikka munosabat va jamoaga moslashishga ta’siri tahlil qilinadi. Maqolada shaxsning o‘z imkoniyatlarini real baholashi, kasbiy talablarni to‘g‘ri anglash va konstruktiv teskari aloqadan foydalanishi ijtimoiy moslashuvning muhim psixologik sharti sifatida asoslanadi. Shuningdek, moslashuvni baholash mezonlari, diagnostik yondashuvlar va psixologik qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishlari taklif etiladi.

Аннотация

В статье теоретически анализируется взаимосвязь социальной адаптации личности с психологической готовностью к профессиональной деятельности и самооценкой. Социальная адаптация рассматривается как процесс согласования личности с новой профессиональной средой, нормами, ролями, групповыми отношениями и требованиями деятельности. Выделены мотивационный, когнитивный, эмоционально-волевой, коммуникативный и поведенческий компоненты психологической готовности. Рассматриваются адекватная, заниженная и завышенная самооценка и их влияние на принятие профессиональных задач, чувство ответственности, отношение к неудачам и адаптацию в коллективе. Обосновывается, что реалистичная оценка собственных возможностей, понимание профессиональных требований и конструктивное использование обратной связи являются важными психологическими условиями успешной социальной адаптации. Предложены критерии оценки адаптации, диагностические подходы и направления психологической поддержки.

Abstract

The article theoretically analyzes the relationship between social adaptation, psychological readiness for professional activity, and self-esteem. Social adaptation is considered as a process of adjusting a person to a new professional environment, norms, roles, group relations, and activity requirements. The motivational, cognitive, emotional-volitional, communicative, and behavioral components of psychological readiness are distinguished. Adequate, low, and high self-esteem are examined in relation to acceptance of professional tasks, responsibility, reactions to failure, and adaptation to the work group. The article substantiates that realistic appraisal of one’s capabilities, adequate understanding of professional requirements, and constructive use of feedback are important psychological conditions of successful social adaptation. Criteria for assessing adaptation, diagnostic approaches, and directions of psychological support are proposed.

Kalit so'zlar: ijtimoiy moslashuv, kasbiy faoliyat, psixologik tayyorgarlik, o‘z-o‘zini baholash, kasbiy motivatsiya, kommunikativ kompetentlik, emotsional barqarorlik, refleksiya, shaxslararo munosabatlar

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Vigotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. – 159 p.
  2. Leontev A. N. Activity, Consciousness, and Personality. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1978. – 178 p.
  3. Klimov E. A. Psikhologiya professionalnogo samoopredeleniya. – Moskva: Akademiya, 2004. – 304 s.
  4. Markova A. K. Psikhologiya professionalizma. – Moskva: Mezhdunarodnyy gumanitarnyy fond “Znanie”, 1996. – 308 s.
  5. Burns R. B. The Self Concept: Theory, Measurement, Development and Behaviour. – London: Longman, 1982. – 441 p.
  6. Vigotsky L. S. Thought and Language. – Cambridge, MA: MIT Press, 1986. – 287 p.
  7. Leontev A. N. Problems of the Development of the Mind. – Moscow: Progress Publishers, 1981. – 584 p.
  8. Bandura A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. – New York: W. H. Freeman, 1997. – 604 p.
  9. Rozenberg M. Society and the Adolescent Self-Image. – Princeton: Princeton University Press, 1965. – 326 p.
  10. G‘oziev E. G‘. Ontogenez psixologiyasi. – Toshkent: Noshir, 2010. – 360 b.
  11. Nemov R. S. Psikhologiya. Kniga 3: Psikhodiagnostika. – Moskva: Vlados, 2001. – 640 s.
  12. Super D. E. The Psychology of Careers. – New York: Harper & Row, 1957. – 391 p.