10-tom, 2-son, b. 390–394, Nashr: 2026-10-27

SHARQ VA G‘ARB ADABIYOTIDA TARIXIY SHAXSLAR OBRAZI VA ULARNI SHAKLLANTIRUVCHI MOTIVLAR

ОБРАЗЫ ИСТОРИЧЕСКИХ ЛИЧНОСТЕЙ В ЛИТЕРАТУРЕ ВОСТОКА И ЗАПАДА И МОТИВЫ, ФОРМИРУЮЩИЕ ИХ

IMAGES OF HISTORICAL FIGURES IN EASTERN AND WESTERN LITERATURE AND THE MOTIFS SHAPING THEIR PORTRAYAL

  • Erkaboyeva Nargiza Zafarjon qizi — Davlatobod tumani 33-umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘qituvchisi · ORCID: 0009-0004-7608-5511

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.2e4571ff

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada Sharq va G‘arb adabiy an’analarida tarixiy shaxs obrazining badiiy talqini hamda ushbu obrazni shakllantiruvchi asosiy motivlar qiyosiy-tipologik jihatdan tahlil qilinadi. Tarixiy shaxsning badiiy obrazga aylanish jarayonida tarixiy fakt, kollektiv xotira, muallif dunyoqarashi, milliy-madaniy qadriyatlar va badiiy tasavvur o‘rtasidagi o‘zaro munosabat muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda tarixiy shaxs obrazi real tarixiy voqelikning oddiy nusxasi emas, balki muayyan davrning estetik, axloqiy, siyosiy va ijtimoiy qarashlarini aks ettiruvchi murakkab semantik konstruktsiya sifatida talqin qilinadi. Maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning “Boburnoma”, Gulbadanbegimning “Humoyunnoma” hamda Christopher Marlowening “Edward II” asarlari asosida tarixiy shaxs obrazining ayrim muhim xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, hokimiyat, vatanparvarlik, urush va tinchlik, muhabbat, sadoqat, xiyonat, fidoyilik, adolat, tarixiy xotira va shaxsiy fojia kabi motivlarning tarixiy obrazni shakllantirishdagi funksiyasi ochib beriladi. Tadqiqot natijalari tarixiy shaxs obrazining turli adabiy an’analarda o‘ziga xos shakllarda namoyon bo‘lishini, shu bilan birga, hokimiyat, shaxs va davlat munosabati, adolat, sadoqat va tarixiy xotira kabi umumiy muammolarni ifodalashini ko‘rsatadi.

Аннотация

В статье в сравнительно-типологическом аспекте рассматриваются художественные образы исторических личностей и основные мотивы, формирующие их репрезентацию в восточной и западной литературных традициях. Превращение исторической личности в художественный образ определяется взаимодействием исторического факта, коллективной памяти, мировоззрения автора, национально-культурных ценностей и художественного воображения. Историческая личность в литературе рассматривается не как простая копия реально существовавшего человека, а как сложная семантическая конструкция, отражающая эстетические, этические, политические и социальные представления определённой исторической эпохи. На материале произведений Захириддина Мухаммада Бабура «Бабур-наме», Гульбадан-бегим «Хумаюн-наме» и Кристофера Марло «Эдуард II» анализируются отдельные особенности художественной репрезентации исторических личностей. Особое внимание уделяется мотивам власти, патриотизма, войны и мира, любви, верности, предательства, самопожертвования, справедливости, исторической памяти и личной трагедии. Результаты исследования показывают, что художественная интерпретация исторических личностей принимает различные формы в восточной и западной литературных традициях, однако одновременно раскрывает общие проблемы взаимоотношений личности и власти, справедливости, верности и исторической памяти.

Abstract

This article examines the literary representation of historical personalities and the major motifs that shape their images in Eastern and Western literary traditions from a comparative and typological perspective. The transformation of a historical personality into a literary image is determined by the interaction of historical fact, collective memory, the author's worldview, national and cultural values, and artistic imagination. A historical figure in literature is therefore regarded not as a simple reproduction of an actual person but as a complex semantic construction reflecting the aesthetic, ethical, political, and social ideas of a particular historical period. The article examines selected features of historical representation through Zahiriddin Muhammad Babur’s Baburnama, Gulbadan Begim’s Humayun-nama, and Christopher Marlowe’s Edward II. Particular attention is given to such recurring motifs as power, patriotism, war and peace, love, loyalty, betrayal, sacrifice, justice, historical memory, and personal tragedy. The study demonstrates that the representation of historical personalities takes different forms in Eastern and Western literary traditions while addressing a number of shared human concerns, including the relationship between the individual and political power, justice, loyalty, and historical memory.

Kalit so'zlar: tarixiy shaxs, tarixiy obraz, motiv, tarixiy roman, Sharq adabiyoti, G‘arb adabiyoti, badiiy tafakkur, tarixiy xotira, narrativ, qiyosiy adabiyotshunoslik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. White H. Metahistory: The Historical Imagination in Nineteenth-Century Europe. - Baltimore : Johns Hopkins University Press, 1973. - 448 p.
  2. Lukács G. The Historical Novel. - London : Merlin Press, 1962.
  3. Duncan I. The Historical Novel and Nineteenth-Century Empire // The Cambridge Companion to British Literature and Empire. - Cambridge : Cambridge University Press, 2025.
  4. White H. Tropics of Discourse: Essays in Cultural Criticism. - Baltimore : Johns Hopkins University Press, 1978. - 287 p.
  5. Ricoeur P. Time and Narrative. Vol. 1 / transl. by K. McLaughlin, D. Pellauer. - Chicago : University of Chicago Press, 1984.
  6. White H. The Content of the Form: Narrative Discourse and Historical Representation. - Baltimore : Johns Hopkins University Press, 1987. - 244 p.