10-tom, 2-son, b. 207–209, Nashr: 2026-10-22
SEMANTIC STRUCTURE AND AXIOLOGICAL ASPECTS OF THE LEXEMES “ADOLAT” AND “FAIRNESS” / “JUSTICE” (ON THE MATERIAL OF ENGLISH AND UZBEK)
“ADOLAT” VA “FAIRNESS” / “JUSTICE” LEKSEMALARINING SEMANTIK STRUKTURASI VA AKSIOLOGIK ASPEKTLARI (INGLIZ VA OʻZBEK TILLARI MISOLIDA)
СЕМАНТИЧЕСКАЯ СТРУКТУРА И АКСИОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ЛЕКСЕМ «АДОЛАТ» И «FAIRNESS» / «JUSTICE» (НА МАТЕРИАЛЕ АНГЛИЙСКОГО И УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКОВ)
- Yazdankulova Gulnigor Muzaffarovna — Assistant Teacher, Department of English Teaching Methodology Samarkand State Institute of Foreign Languages
- Samarkand, Uzbekistan · ORCID: 0009-0004-0334-8501
Annotatsiya
This article studies the semantic structure of Uzbek “adolat” and English “justice” and “fairness”. Their axiological aspects are also analysed in a comparative perspective. The research uses dictionary definitions, etymological data, word combinations and textual examples. Componential analysis reveals the core and peripheral semes of each lexeme. The Uzbek lexeme combines moral, legal and religious components in one word. In English, these meanings are distributed between “justice” and “fairness”. “Justice” is mainly legal and institutional, while “fairness” is everyday and procedural. Axiological analysis shows that “adolat” is a supreme moral value in Uzbek culture. “Fairness” represents a key Anglo cultural value connected with rules and equal opportunities. The results are important for semantics, linguoculturology and translation practice.
Annotatsiya
Mazkur maqolada oʻzbek tilidagi “adolat” hamda ingliz tilidagi “justice” va “fairness” leksemalarining semantik strukturasi oʻrganiladi. Ularning aksiologik jihatlari ham qiyosiy aspektda tahlil qilinadi. Tadqiqotda lugʻat taʼriflari, etimologik maʼlumotlar, soʻz birikmalari va matn misollaridan foydalanildi. Komponent tahlil har bir leksemaning markaziy va periferik semalarini aniqlash imkonini berdi. Oʻzbek leksemasi axloqiy, huquqiy va diniy komponentlarni bir soʻzda birlashtiradi. Ingliz tilida esa bu maʼnolar “justice” va “fairness” oʻrtasida taqsimlanadi. “Justice” asosan huquqiy va institutsional, “fairness” esa maishiy va tartibga oid maʼnoga ega. Aksiologik tahlil “adolat” oʻzbek madaniyatida oliy axloqiy qadriyat ekanini koʻrsatadi. “Fairness” esa qoidalar va teng imkoniyatlar bilan bogʻliq asosiy ingliz madaniy qadriyatidir. Natijalar semantika, lingvokulturologiya va tarjima amaliyoti uchun muhimdir.
Аннотация
В статье исследуется семантическая структура узбекской лексемы «адолат» и английских лексем «justice» и «fairness». Их аксиологические аспекты также анализируются в сопоставительном плане. В исследовании использованы словарные дефиниции, этимологические данные, словосочетания и текстовые примеры. Компонентный анализ выявляет ядерные и периферийные семы каждой лексемы. Узбекская лексема объединяет нравственный, правовой и религиозный компоненты в одном слове. В английском языке эти значения распределены между «justice» и «fairness». «Justice» имеет преимущественно правовое и институциональное значение, «fairness» – бытовое и процедурное. Аксиологический анализ показывает, что «адолат» является высшей нравственной ценностью узбекской культуры. «Fairness» представляет ключевую англосаксонскую ценность, связанную с правилами и равными возможностями. Результаты важны для семантики, лингвокультурологии и практики перевода.
Kalit so'zlar: adolat, justice, fairness, semantic structure, seme, componential analysis, axiology, value
Foydalanilgan adabiyotlar
- Apresyan Yu.D. Leksicheskaya semantika: sinonimicheskie sredstva yazyka. – Moscow: Nauka, 1974. – 367 p.
- Arutyunova N.D. Tipy yazykovykh znacheniy: Otsenka. Sobytie. Fakt. – Moscow: Nauka, 1988. – 341 p.
- Karasik V.I. Yazykovoy krug: lichnost, kontsepty, diskurs. – Volgograd: Peremena, 2002. – 477 p.
- Nida E.A. Componential Analysis of Meaning: An Introduction to Semantic Structures. – The Hague: Mouton, 1975. – 272 p.
- Oxford Learner’s Dictionaries [Electronic resource]. – URL: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com (accessed: 15.10.2026).
- Oʻzbek tilining izohli lugʻati. 5 jildli. 1-jild. – Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006. – 680 b.
- Rawls J. A Theory of Justice. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971. – 607 p.
- Safarov Sh. Semantika. – Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2013. – 344 b.
- Soleyeva S.S. The conceptual formation of meaning in literary texts: cognitive and pragmalinguistic approach // Yangi Oʻzbekiston, yangi tadqiqotlar jurnali. – 2025. – Volume 3, Issue 5. – B. 433–438.
- Soleyeva S.S., Suleymanova N.M. Blended Learning: Combining Traditional and Digital Methods in ELT // Proceedings of the International Conference and Annual Business Meeting. – 2025. – Vol. 1, No. 1. – P. 12–21.
- Suleymanova N.M., Soleyeva S.S. Intertextuality and conceptual integration: mechanisms of creating cross-textual meanings // International Conference on Science, Education & Law. – New York, 2025. – B. 24–28.