10-tom, 2-son, b. 138–141, Nashr: 2026-10-22

РЕГУЛЯТОРНЫЕ МЕХАНИЗМЫ СОБЛЮДЕНИЯ ДОРОЖНОЙ БЕЗОПАСНОСТИ ВОДИТЕЛЯМИ

HAYDOVCHILAR TOMONIDAN YO'L HARAKATI XAVFSIZLIGINI TA'MINLASH UCHUN TARTIBGA SOLISH MEXANIZMLARI

REGULATORY MECHANISMS FOR ENSURING ROAD SAFETY COMPLIANCE AMONG DRIVERS

  • Закирова Эльвина Баходировна — Независимый соискатель (PhD) кафедры Психологии, факультета Социальных наук Национального университета Узбекистана имени Мирзо Улугбека
  • Zakirova Elvina Baxodirovna — Mustaqil tadqiqotchi (PhD) O‘zbekiston Milliy universiteti, Ijtimoiy fanlar fakulteti, Psixologiya kafedrasi
  • Zakirova Elvina Baxodirovna — Independent Researcher (PhD) National University of Uzbekistan, Faculty of Social Sciences, Department of Psychology

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

В статье рассматриваются взаимосвязи осознанной саморегуляции поведения и когнитивной регуляции эмоций с соблюдением дорожной безопасности водителями. Актуальность обусловлена необходимостью изучения психологических факторов, связанных с безопасным поведением водителей как активных участников дорожного движения. Эмпирическое исследование проведено на выборке из 502 водителей, в процессе исследования изучались показатели осознанной саморегуляции поведения, когнитивной регуляции эмоций и соблюдения дорожной безопасности. Результаты показали, что взаимосвязи обнаруживаются для характеристик осознанной саморегуляции (программирования действий, настойчивости, гибкости и общего уровня саморегуляции). Выявлены отдельные взаимосвязи между стратегиями когнитивной регуляции эмоций и показателями дорожной безопасности. Результаты подчеркивают значимость изучения личностно-регуляторных характеристик водителей и могут быть использованы при разработке программ и моделей психологической профилактики нарушений праивл дорожного движения.

Annotatsiya

Maqolada haydovchilarning yo‘l harakati xavfsizligiga rioya etishi bilan xulq-atvorni ongli ravishda o‘zini o‘zi tartibga solish va emotsiyalarni kognitiv tartibga solish o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotning dolzarbligi yo‘l harakatining faol ishtirokchilari sifatida haydovchilarning xavfsiz xulq-atvori bilan bog‘liq psixologik omillarni o‘rganish zarurati bilan belgilanadi. Empirik tadqiqot 502 nafar haydovchi ishtirokida o‘tkazilib, tadqiqot jarayonida xulq-atvorni ongli ravishda o‘zini o‘zi tartibga solish, emotsiyalarni kognitiv tartibga solish hamda yo‘l harakati xavfsizligiga rioya etish ko‘rsatkichlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari xulq-atvorni ongli ravishda o‘zini o‘zi tartibga solish xususiyatlari (harakatlarni dasturlashtirish, qat’iyatlilik, moslashuvchanlik va o‘zini o‘zi tartibga solishning umumiy darajasi) bilan yo‘l harakati xavfsizligiga rioya etish o‘rtasida o‘zaro bog‘liqliklar mavjudligini ko‘rsatdi. Shuningdek, emotsiyalarni kognitiv tartibga solish strategiyalari va yo‘l harakati xavfsizligi ko‘rsatkichlari o‘rtasida ayrim o‘zaro bog‘liqliklar aniqlandi. Olingan natijalar haydovchilarning shaxsiy-regulyativ xususiyatlarini o‘rganish muhimligini ta’kidlaydi hamda yo‘l harakati qoidalarini buzish holatlarining psixologik profilaktikasiga qaratilgan dasturlar va modellarni ishlab chiqishda qo‘llanilishi mumkin.

Abstract

This article examines the relationships between conscious behavioral self-regulation, cognitive emotion regulation, and drivers' adherence to road safety practices. The study is motivated by the need to investigate psychological factors associated with the safe behavior of drivers as active road users. An empirical study was conducted on a sample of 502 drivers, assessing indicators of conscious behavioral self-regulation, cognitive emotion regulation, and road safety compliance. The results revealed associations involving characteristics of conscious self-regulation (action programming, persistence, flexibility, and the overall level of self-regulation). Specific links were also identified between cognitive emotion regulation strategies and road safety indicators. These findings underscore the importance of studying drivers' personality-regulatory characteristics and can inform the development of programs and models for the psychological prevention of traffic violations.

Kalit so'zlar: дорожная безопасность, водители, саморегуляция, когнитивная регуляция эмоций, личностно-регуляторные характеристики, дорожное поведение, правила дорожного движения, психологическая профилактика

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Закон Республики Узбекистан, от 19.01.2024 г. № ЗРУ-900 «О дорожном движении» URL: https://lex.uz/ru/docs/6764456 (дата обращения 05.03.2025)
  2. Батоцыренов Валерий Батожаргалович Понятие «Саморегуляция»: терминология и основные подходы // Вестник ЗабГУ. 2011. №6. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ponyatie-samoregulyatsiya-terminologiya-i-osnovnye-podhody
  3. Коваль, Е. А. Роль человеческого фактора в транспортной безопасности. автомобильный транспорт, (19), 2006, с. 29-31
  4. Кравченко П.А. и Олещенко Е.М. "Системный подход в управлении безопасностью дорожного движения в российской Федерации" Транспорт Российской Федерации. Журнал о науке, практике, экономике, no. 2 (75), 2018, с. 14-18.
  5. Моросанова В. И. Стиль саморегуляции поведения человека // Вопросы психологии. – 2004. – № 2. – С. 45–56.
  6. Писарева, О. Л. Когнитивная регуляция эмоций / О. Л. Писарева, А. Гриценко // Философия и социальные науки: Научный журнал. – 2011. – №2. – С. 64–69
  7. Dahlen, E. R. Self-control and individual differences in aggression and risky driving / E. R. Dahlen, R. C. Martin, K. Ragan, M. M. Kuhlman // Accident Analysis & Prevention. – 2012. – Vol. 48. – P. 149–156.
  8. Dogan E., Rothengatter T., Steg L., & Delhomme P. (2011). Self-regulation and driving behavior. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 14(5), 441–452.
  9. Pınar Bıçaksız, Türker Özkan,Impulsivity and driver behaviors, offences and accident involvement: A systematic review, Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, Volume 38, 2016, Pages 194-223, ISSN 1369-8478
  10. Ranney T.A. Models of driving behavior: a review of their evolution. Accid Anal Prev. 1994 Dec;26(6):733-50
  11. Sagberg, F., Selpi, Bianchi Piccinini, G. F., & Engström, J. (2015). A Review of Research on Driving Styles and Road Safety. Human Factors: The Journal of the Human Factors and Ergonomics Society, 57(7), 1248-1275.
  12. Sümer N. Personality and behavioral predictors of traffic accidents: Testing a contextual mediated model // Accident Analysis and Prevention. – 2003. – Vol. 35. – P. 949–964.
  13. Handbook of Emotion Regulation / ed. by J. J. Gross. New York, 2024. 718 p.
  14. Ulleberg P., Rundmo T. Personality, attitudes and risk perception as predictors of risky driving behaviour among young drivers // Safety Science. – 2003. – Vol. 41. – P. 427–443.