11-tom, 1-son, b. 268–271, Nashr: 2026-11-08

RATSIONALLIKNING MUTLAQLASHUVI VA FANATIZM PSIXOLOGIK MUAMMO SIFATIDA

АБСОЛЮТИЗАЦИЯ РАЦИОНАЛЬНОСТИ И ФАНАТИЗМ КАК ПСИХОЛОГИЧЕСКАЯ ПРОБЛЕМА.

ABSOLUTATION OF RATIONALITY AND FANATICISM AS A PSYCHOLOGICAL PROBLEM

  • Akramov Mirmuxsin Rustamovich — O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi “Din psixologiyasi va pedagogika” kafedrasi professori, psixologiya fanlari doktori

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.df017e29

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Mazkur maqolada mutaassib shaxsning ma’lum bir g‘oya, e’tiqod yoki qadriyatga haddan tashqari, tanqidiy fikrlashdan xoli, hissiy jihatdan kuchli bog‘lanishi bilan tavsiflanadigan psixologik holatlar tahlil qilingan. Fanatizmning kelib chiqish sabablari va ongning qadriyatga asoslangan degradatsiyasiga ta'siri o'rganiladi. Shuningdek, fanatizmning asosi ratsional ong ekanligi haqidagi dalillar keltiriladi hamda qadriyatlarning uzluksizligiga to‘sqinlik qiladigan sabab aniqlanadi.

Аннотация

В данной статье анализируются психологические состояния, характеризующиеся чрезмерной, некритической и эмоционально сильной привязанностью фанатика к определенной идее, убеждению или ценности. Изучаются причины фанатизма и его влияние на деградацию ценностно-ориентированного сознания. Также приводятся доказательства того, что основой фанатизма является рациональное сознание, и выявляется причина, препятствующая сохранению ценностей.

Abstract

This article analyzes the psychological conditions characterized by an excessive, uncritical, and emotionally strong attachment of a fanatic to a particular idea, belief, or value. The causes of fanaticism and its impact on the value-based degradation of consciousness are studied. It also provides evidence that the basis of fanaticism is rational consciousness, and the reason that prevents the continuity of values is identified.

Kalit so'zlar: ratsionallik, qadriyat, haqiqat, fanatizm, chalkashlik, uzluksizlik, tanqidiy fikrlash, kognitiv rigidlik, emotsional beqarorlik, identitet inqirozi, avtoritar tarbiya uslubi, kommunikativ muhit, konformizm, axborot maydoni, manipulyatsiya

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Akramov M. R. Mutaassiblikning shakllanishi va uning kognitiv jarayonlarga ta’siri UBS Ilmiy Axborotnomasi ISSN:3060-5040 2026-yil, 1-son.
  2. Akramov M. R. Xotin-qizlar mutaassiblik holatini ijtimoiy-psixologik sabablari Fanlararo ilmiy tadqiqotlar No. 5 (2026)
  3. Акрамов М.Р. Мутаассиб шахслар билан ишлашда мутахассис шахсининг индивидуал-психологик имкониятлари “Жамоат хавфсизлигини таъминлашда профайлинг ва профайлер амалиёти: муаммо ва ечимлар” мавзусида халқаро илмий-амалий конференсияси материаллари. – Тошкент: Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги университети, 2025. - бет.
  4. Акрамов М.Р. Замонавий шароитда мутаассибликни шакллантирувчи психологик омиллар. «Таълимда рақамли технологияларни тадбиқ этишнинг замонавий тенденсиялари ва ривожланиш омиллари» мавзусидаги Республика миқёсидаги илмий-амалий, масофавий конференсия материаллари (27 январ 2022 йил) – Т.: Риштон ХТБ 2022
  5. Ilyin, I. A. Falsafaning diniy ma'nosi. Moskva: ACT, 2003. 694 b.
  6. Kant, I. Tadqiqotlar: 8 jildda. 4-jild. Moskva: Choro, 1994. 630 b.
  7. Leontiev, D. A. Fanlararo kontseptsiya sifatida qadriyat: ko'p o'lchovli qayta qurish tajribasi // Voprosy Falsafa. 1996. № 4. 15-26-betlar.
  8. Jon Lokkning bag'rikenglik haqidagi maktubi: Nuqtai nazarlar/ Bosh muharrir, kirish so'zi, sharhi M.B. Xomyakova. – Yekaterinburg: Ural davlat universiteti nashriyoti, 2002. – 276-bet.
  9. L.N. Stolovich. Umumjahon insoniy qadriyatlar haqida //Falsafa muammolari. – 2004. – № 7. – 86-97-betlar.