10-tom, 1-son, b. 252–259, Nashr: 2026-10-08
RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA TALABALARNING TANQIDIY FIKRLASH KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK OMILLARI
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ ФОРМИРОВАНИЯ КОМПЕТЕНЦИИ КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У СТУДЕНТОВ В ЦИФРОВОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ
PEDAGOGICAL FACTORS IN DEVELOPING STUDENTS CRITICAL THINKING COMPETENCE IN A DIGITAL LEARNING ENVIRONMENT
- Xasanov Javohir Muxtorovich — Buxoro davlat pedagogika instituti tadqiqotchisi
Annotatsiya
Mazkur maqolada raqamli ta’lim muhitida talabalarning tanqidiy fikrlash kompetensiyasini shakllantirishga ta’sir etuvchi pedagogik omillar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Raqamli ta’lim resurslarining mazmuniy sifati, muammoli va tadqiqiy topshiriqlar, interfaol muloqot, hamkorlikdagi faoliyat, axborotni tanqidiy baholash, o‘qituvchining fasilitatorlik faoliyati hamda refleksiv baholash mazkur kompetensiyani rivojlantiruvchi asosiy omillar sifatida asoslangan. Shuningdek, talabalarning raqamli axborotni izlash, manbalarning ishonchliligini tekshirish, dalillarni qiyoslash, sabab-oqibat munosabatlarini aniqlash, muqobil fikrlarni baholash va asoslangan xulosa chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyatlari yoritilgan. Sun’iy intellekt vositalaridan pedagogik maqsadga muvofiq foydalanish, media va axborot savodxonligini rivojlantirish, psixologik xavfsiz muloqot muhitini yaratish hamda muntazam qayta aloqani tashkil etishning ahamiyati ochib berilgan. Maqolada raqamli ta’limni tashkil etishda texnologik vositalardan foydalanishning o‘zi yetarli emasligi, ularni muammoli, dialogik, tadqiqiy va refleksiv faoliyat bilan uyg‘unlashtirish zarurligi asoslangan.
Аннотация
В статье проведён научно-теоретический анализ педагогических факторов, влияющих на формирование компетенции критического мышления у студентов в цифровой образовательной среде. Качество содержания цифровых образовательных ресурсов, проблемные и исследовательские задания, интерактивное общение, совместная деятельность, критическая оценка информации, фасилитаторская деятельность преподавателя и рефлексивное оценивание обоснованы как основные факторы развития данной компетенции. Раскрыты возможности формирования у студентов умений осуществлять поиск цифровой информации, проверять надёжность источников, сопоставлять доказательства, выявлять причинно-следственные связи, оценивать альтернативные точки зрения и формулировать обоснованные выводы. Особое внимание уделено педагогически целесообразному применению инструментов искусственного интеллекта, развитию медиаграмотности и информационной грамотности, созданию психологически безопасной коммуникативной среды и организации систематической обратной связи. Обосновано, что для эффективной организации цифрового обучения недостаточно использовать только технологические средства: их необходимо интегрировать с проблемной, диалогической, исследовательской и рефлексивной деятельностью студентов.
Abstract
This article provides a theoretical analysis of the pedagogical factors influencing the development of students’ critical thinking competence in a digital learning environment. The quality and relevance of digital educational resources, problem-based and inquiry-oriented tasks, interactive communication, collaborative activities, critical evaluation of information, the teacher’s facilitative role, and reflective assessment are substantiated as the main factors contributing to the development of this competence. The article also examines opportunities for developing students’ abilities to search for digital information, verify the reliability of sources, compare evidence, identify cause-and-effect relationships, evaluate alternative viewpoints, and formulate well-reasoned conclusions. Particular attention is paid to the pedagogically appropriate use of artificial intelligence tools, the development of media and information literacy, the creation of a psychologically safe communication environment, and the provision of systematic feedback. The article argues that the use of technological tools alone is insufficient for effective digital learning and that these tools should be integrated with problem-based, dialogic, inquiry-oriented, and reflective learning activities.
Kalit so'zlar: raqamli ta’lim muhiti, tanqidiy fikrlash, tanqidiy fikrlash kompetensiyasi, pedagogik omillar, muammoli ta’lim, interfaol metodlar, refleksiv baholash, media savodxonlik, axborot savodxonligi, raqamli resurslar, sun’iy intellekt, hamkorlikdagi ta’lim
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF–5847-son Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF–6079-son Farmoni. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi.
- UNESCO. (2017). Media and Information Literacy: A Critical Approach to Literacy in the Digital World.
- Facione, P. A. (1990). Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction. American Philosophical Association, Delphi Report.
- European Commission, Joint Research Centre. (2025). DigComp 3.0: The Digital Competence Framework for Citizens.
- Andreucci-Annunziata, P. et al. (2023). Conceptualizations and Instructional Strategies on Critical Thinking in Higher Education: A Systematic Review of Systematic Reviews. Frontiers in Education, 8, 1141686.v
- Snyder, H. (2019). Literature Review as a Research Methodology: An Overview and Guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339.
- Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
- Mayring, P. (2014). Qualitative Content Analysis: Theoretical Foundation, Basic Procedures and Software Solution. Klagenfurt.
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.