11-tom, 1-son, b. 427–433, Nashr: 2026-11-14

RAQAMLI PEDAGOGIKA VOSITALARI ASOSIDA MASOFAVIY TAʼLIMDA TALABALAR ÖQUV FAOLLIGINI TAʼMINLAŞNING METODIK MODELI

МЕТОДИЧЕСКАЯ МОДЕЛЬ ОБЕСПЕЧЕНИЯ УЧЕБНОЙ АКТИВНОСТИ СТУДЕНТОВ В ДИСТАНЦИОННОМ ОБУЧЕНИИ НА ОСНОВЕ СРЕДСТВ ЦИФРОВОЙ ПЕДАГОГИКИ

A METHODOLOGICAL MODEL FOR ENSURING STUDENTS’ LEARNING ENGAGEMENT IN DISTANCE EDUCATION THROUGH DIGITAL PEDAGOGICAL TOOLS

  • Amonova Lola Olim qizi — Osiyo xalqaro universiteti “Aniq fanlar va raqamli texnologiyalar” kafedrasi öqituvçisi · ORCID: 0009-0001-2283-5450

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.3e6e2903

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Maqolada masofaviy taʼlim şaroitida talabalar öquv faolligining pasayişi va raqamli vositalarning pedagogik maqsaddan ajralgan holda tanlaniş muammosi örganilgan. Tadqiqot maqsadi – raqamli pedagogika vositalarini pedagogik vazifasiga köra tanlaş va qöllaş orqali talabalarning xulqiy, kognitiv va hissiy faolligini taʼminlovçi metodik modelni nazariy asoslaş. Tadqiqotda meʼyoriy hujjatlar, mahalliy va xalqaro ilmiy manbalarni nazariy hamda qiyosiy tahlil qiliş, ilmiy-metodik tavsiyalarni umumlaştiriş va pedagogik modellaştiriş metodlari qöllanildi. Transaksion masofa nazariyasi, “Izlanuvçi hamjamiyat” (Community of Inquiry) modeli va TPACK yondaşuvi asosida maqsadli, mazmuniy, vositaviy, jarayonli va baholovçi komponentlardan iborat model işlab çiqildi. Teskari loyihalaş (backward design) va konstruktiv muvofiqlik (constructive alignment) yondaşuvlaridan farqli ravişda modelda vositani tanlaş öquv natijasi bilangina emas, balki faollikning muayyan ölçovi va uni ölçaş vositasi bilan ham boğlanadi. Modelni qöllaş algoritmi, qöllaş şartlari, faollik ölçovlarining indikatorlari va ölçaş vositalari hamda oliy taʼlim muassasasidagi masofaviy kurs uçun namunaviy maşğulot ssenariysi keltirilgan. Natijalardan masofaviy kurslarni loyihalaşda va öqituvçilar malakasini oşiriş dasturlarida foydalaniş mumkin. Kalit sözlar: masofaviy taʼlim, raqamli pedagogika, öquv faolligi, transaksion masofa, izlanuvçi hamjamiyat, TPACK, konstruktiv muvofiqlik, şakllantiruvçi baholaş, LMS.

Аннотация

В статье исследуется проблема снижения учебной вовлечённости студентов в условиях дистанционного обучения и выбора цифровых средств в отрыве от педагогической цели. Цель исследования – теоретическое обоснование методической модели, обеспечивающей поведенческую, когнитивную и эмоциональную вовлечённость студентов за счёт выбора и применения средств цифровой педагогики в соответствии с их педагогической функцией. Применены методы теоретического и сравнительного анализа нормативных документов, отечественных и зарубежных научных источников, обобщения научно-методических рекомендаций и педагогического моделирования. На основе теории транзакционной дистанции, модели «Сообщество исследователей» (Community of Inquiry) и подхода TPACK разработана модель, включающая целевой, содержательный, инструментальный, процессуальный и оценочный компоненты. В отличие от подходов обратного проектирования (backward design) и конструктивного согласования (constructive alignment), в модели выбор средства связывается не только с учебным результатом, но и с конкретным измерением вовлечённости и инструментом его измерения. Приведены алгоритм и условия применения модели, индикаторы и инструменты измерения вовлечённости, а также примерный сценарий занятия для дистанционного курса в вузе. Результаты могут быть использованы при проектировании дистанционных курсов и в программах повышения квалификации преподавателей.

Abstract

The article addresses the decline of student engagement in distance learning and the tendency to select digital tools without regard to pedagogical goals. The aim of the study is to provide a theoretical foundation for a methodological model that supports students’ behavioural, cognitive and emotional engagement through the selection and use of digital pedagogy tools according to their pedagogical function. The study employed theoretical and comparative analysis of regulatory documents and of national and international research literature, generalisation of research-based methodological recommendations, and pedagogical modelling. Drawing on transactional distance theory, the Community of Inquiry framework and the TPACK approach, a model comprising goal, content, tools, process and assessment components was developed. Unlike backward design and constructive alignment, the model links tool selection not only to a learning outcome but also to a specific dimension of engagement and the instrument used to measure it. An algorithm and conditions for applying the model, indicators and measurement instruments for engagement, and a sample lesson scenario for a university distance course are presented. The results can be used in designing distance courses and in teacher professional development programmes.

Kalit so'zlar: masofaviy taʼlim, raqamli pedagogika, öquv faolligi, transaksion masofa, izlanuvçi hamjamiyat, TPACK, konstruktiv muvofiqlik, şakllantiruvçi baholaş, LMS

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Özbekiston Respublikasining “Taʼlim töğrisida”gi Qonuni. ÖRQ-637-son, 23.09.2020.
  2. Özbekiston Respublikasi Prezidentining “Özbekiston Respublikasi oliy taʼlim tizimini 2030-yilgaça rivojlantiriş konsepsiyasini tasdiqlaş töğrisida”gi Farmoni. PF-5847-son, 08.10.2019. – URL: https://lex.uz/docs/4545884 (murojaat sanasi: 30.10.2026).
  3. Özbekiston Respublikasi Prezidentining «“Raqamli Özbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlaş va uni samarali amalga oşiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi Farmoni. PF-6079-son, 05.10.2020. – URL: https://lex.uz/docs/5031048 (murojaat sanasi: 30.10.2026).
  4. Hodges C., Moore S., Lockee B., Trust T., Bond A. The difference between emergency remote teaching and online learning // EDUCAUSE Review. – 2020. – 27 March. – URL: https://er.educause.edu/articles/2020/3/the-difference-between-emergency-remote-teaching-and-online-learning (murojaat sanasi: 30.10.2026).
  5. Dhawan S. Online learning: A panacea in the time of COVID-19 crisis // Journal of Educational Technology Systems. – 2020. – Vol. 49, №1. – P. 5–22. DOI: 10.1177/0047239520934018.
  6. Abduqodirov A.A., Pardaev A.X. Masofali öqitiş nazariyasi va amaliyoti. – Toşkent: Fan, 2009.
  7. Begimqulov U.Ş. Pedagogik taʼlimda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etişning ilmiy-nazariy asoslari: monografiya. – Toşkent: Fan, 2007.
  8. Moore M.G. Theory of transactional distance // Keegan D. (ed.) Theoretical Principles of Distance Education. – London: Routledge, 1993. – P. 22–38.
  9. Garrison D.R., Anderson T., Archer W. Critical inquiry in a text-based environment: Computer conferencing in higher education // The Internet and Higher Education. – 2000. – Vol. 2, №2–3. – P. 87–105. DOI: 10.1016/S1096-7516(00)00016-6.
  10. Bernard R.M., Abrami P.C., Borokhovski E., Wade C.A., Tamim R.M., Surkes M.A., Bethel E.C. A meta-analysis of three types of interaction treatments in distance education // Review of Educational Research. – 2009. – Vol. 79, №3. – P. 1243–1289. DOI: 10.3102/0034654309333844.
  11. Means B., Toyama Y., Murphy R., Baki M. The effectiveness of online and blended learning: A meta-analysis of the empirical literature // Teachers College Record. – 2013. – Vol. 115, №3. – P. 1–47. DOI: 10.1177/016146811311500307.
  12. Mishra P., Koehler M.J. Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge // Teachers College Record. – 2006. – Vol. 108, №6. – P. 1017–1054. DOI: 10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x.
  13. Redecker C. European Framework for the Digital Competence of Educators: DigCompEdu. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2017. DOI: 10.2760/159770.
  14. Biggs J. Enhancing teaching through constructive alignment // Higher Education. – 1996. – Vol. 32, №3. – P. 347–364. DOI: 10.1007/BF00138871.