10-tom, 2-son, b. 297–300, Nashr: 2026-10-26

RAQAMLI MUHITDA YOSHLAR ETNOMADANIY O‘ZLIGINI ANGLASHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK OMILLARI

СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ ЭТНОКУЛЬТУРНОГО САМОСОЗНАНИЯ МОЛОДЁЖИ В ЦИФРОВОЙ СРЕДЕ

SOCIO-PSYCHOLOGICAL FACTORS OF YOUNG PEOPLE’S ETHNOCULTURAL SELF-AWARENESS IN DIGITAL ENVIRONMENTS

  • Elmuratova Aysulu Usaxovna — Innovasion texnologiyalar universiteti Pedagogika va psixologiya kafedrasi psixologiya fanlari doktori professor

DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.45848dd2

To'liq matn (PDF)

Annotatsiya

Ushbu maqolada raqamli muhit yoshlarning etnomadaniy o‘zligini anglashiga qanday ijtimoiy-psixologik omillar orqali ta’sir qilishi nazariy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Raqamli texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va virtual muloqot yoshlarning o‘z etnik-madaniy mansubligini anglashiga, milliy qadriyatlarga munosabatiga hamda madaniy o‘zini namoyon etish usullariga ta’sir qiluvchi muhim omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, oilaviy tarbiya, ona tiliga munosabat, tarixiy xotira, ijtimoiy taqqoslash va axborotni tanqidiy baholash qobiliyatining etnomadaniy identiklik rivojlanishidagi o‘rni tahlil qilinadi. Raqamli muhit yoshlar uchun milliy madaniyatni o‘rganish va targ‘ib qilish imkoniyatlarini kengaytirishi bilan birga, turli madaniy qarashlar o‘rtasida muvozanatni saqlash zaruratini ham yuzaga keltiradi. Xususan, madaniy kontentni tanlash, uning ishonchliligini tekshirish va onlayn muloqotda o‘z qadriyatlarini ongli ifodalash ko‘nikmalari muhim himoya va rivojlanish resurslari sifatida tavsiflanadi.

Аннотация

В статье анализируются социально-психологические факторы этнокультурного самосознания молодёжи в цифровой среде. Цифровые технологии, социальные сети и виртуальное общение анализируются как значимые факторы, влияющие на осознание молодыми людьми своей этнокультурной принадлежности, отношение к национальным ценностям и способы культурного самовыражения. Особое внимание уделяется роли семейного воспитания, отношения к родному языку, исторической памяти, социального сравнения и способности критически оценивать информацию в процессе развития этнокультурной идентичности. Цифровая среда расширяет возможности изучения и популяризации национального культурного наследия, одновременно создавая необходимость осознанного взаимодействия с разнообразными культурными образцами. Особое значение придаётся осознанному выбору культурного контента, критической оценке его достоверности и конструктивному межкультурному диалогу.

Abstract

This article examines the socio-psychological factors shaping young people’s ethnocultural self-awareness in digital environments. Digital technologies, social media, and virtual communication are considered important factors influencing young people's awareness of their ethnocultural belonging, attitudes toward national values, and ways of expressing their cultural identity. Particular attention is given to the roles of family upbringing, attitudes toward the mother tongue, historical memory, social comparison, and critical evaluation of information in the development of ethnocultural identity. The digital environment creates new opportunities for learning about and promoting cultural heritage while also exposing young people to diverse cultural perspectives. Particular attention is paid to selecting meaningful cultural content, evaluating online information critically, and engaging in respectful intercultural communication.

Kalit so'zlar: raqamli muhit, yoshlar, etnomadaniy o‘zlik, ijtimoiy-psixologik omillar, madaniy mansublik, milliy qadriyatlar, media kontent, virtual muloqot, tanqidiy fikrlash, raqamli savodxonlik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 14-sentabrdagi O‘RQ-406-son \\“Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”\\gi Qonuni.
  2. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son \\“Ta’lim to‘g‘risida”\\gi Qonuni.
  3. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son \\“Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”\\gi Qonuni.
  4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son \\“2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”\\gi Farmoni.
  5. Tajfel H., Turner J. C. An Integrative Theory of Intergroup Conflict // The Social Psychology of Intergroup Relations. Monterey, CA: Brooks/Cole, 1979. P. 33–47.
  6. Phinney J. S. Ethnic Identity in Adolescents and Adults: A Review of Research // Psychological Bulletin. 1990. Vol. 108, No. 3. P. 499–514. [https://doi.org/10.1037/0033-2909.108.3.499](https://doi.org/10.1037/0033-2909.108.3.499)
  7. Erikson E. H. Identity: Youth and Crisis. New York: W. W. Norton & Company, 1968.
  8. Berry J. W. Immigration, Acculturation, and Adaptation // Applied Psychology: An International Review. 1997. Vol. 46, No. 1. P. 5–34. [https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x](https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x)
  9. Pérez-Torres V. Social Media: A Digital Social Mirror for Identity Development During Adolescence // Current Psychology. 2024. Vol. 43. P. 22170–22180. [https://doi.org/10.1007/s12144-024-05980-z](https://doi.org/10.1007/s12144-024-05980-z)
  10. Avci H., Baams L., Kretschmer T. A Systematic Review of Social Media Use and Adolescent Identity Development // Adolescent Research Review. 2025. Vol. 10. P. 219–236. [https://doi.org/10.1007/s40894-024-00251-1](https://doi.org/10.1007/s40894-024-00251-1)
  11. boyd d. It’s Complicated: The Social Lives of Networked Teens. New Haven: Yale University Press, 2014.