9-tom, 1-son, b. 195–199, Nashr: 2026-09-13
RAQAMLI KOMMUNIKATSIYA JARAYONIDA O‘QUVCHILAR KONFLIKTLARNING KELIB CHIQISH SABABLARI
ПРИЧИНЫ ВОЗНИКНОВЕНИЯ КОНФЛИКТОВ У УЧАЩИХСЯ В ПРОЦЕССЕ ЦИФРОВОЙ КОММУНИКАЦИИ
CAUSES OF CONFLICTS AMONG STUDENTS IN THE PROCESS OF DIGITAL COMMUNICATION
- Majidova Feruza Maxmud qizi — Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
Annotatsiya
Mazkur maqolada raqamli kommunikatsiya muhitida yuqori sinf o‘quvchilari o‘rtasida yuzaga keladigan konfliktlarning ijtimoiy-psixologik kelib chiqish sabablari tahlil qilingan. Raqamli platformalarda muloqotning kengayishi bilan anonimlik, xabarlarning emotsional talqin qilinishi, tengdoshlar guruhi ta’siri, media savodxonlik darajasi hamda virtual muloqotning o‘ziga xos xususiyatlari konfliktlarning shakllanishiga ta’sir etuvchi muhim omillar sifatida baholangan. Tadqiqotda ijtimoiy psixologiya va konfliktologiyaning zamonaviy yondashuvlari asosida ilmiy manbalarni qiyosiy va tizimli tahlil qilish metodlaridan foydalanildi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, emotsional o‘zini boshqarish ko‘nikmalarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, empatiya darajasining pastligi, shaxsiy chegaralarning buzilishi hamda kiberbullying elementlarining namoyon bo‘lishi raqamli konfliktlarning kuchayishiga xizmat qiladi. Maqolada ushbu omillarni bartaraf etishga qaratilgan psixologik-pedagogik tavsiyalar ishlab chiqilib, ta’lim muassasalarida konstruktiv raqamli muloqot madaniyatini rivojlantirishning ahamiyati asoslab berilgan.
Аннотация
В данной статье анализируются социально-психологические причины возникновения конфликтов между учащимися старших классов в условиях цифровой коммуникации. В условиях расширения общения посредством цифровых платформ такие факторы, как анонимность, эмоциональная интерпретация сообщений, влияние группы сверстников, уровень медиаграмотности и особенности виртуального взаимодействия, рассматриваются как важные детерминанты формирования конфликтов. Исследование основано на сравнительном и системном анализе научных источников с позиций современной социальной психологии и конфликтологии. Результаты анализа показывают, что недостаточный уровень эмоциональной саморегуляции, низкая степень эмпатии, нарушение личных границ и проявления кибербуллинга способствуют усилению цифровых конфликтов. На основе полученных выводов предложены психолого-педагогические рекомендации, направленные на профилактику цифровых конфликтов и развитие культуры конструктивного цифрового общения в образовательных учреждениях.
Abstract
This article examines the socio-psychological causes of conflicts that arise among high school students in digital communication environments. With the expansion of communication through digital platforms, factors such as anonymity, emotional interpretation of messages, peer group influence, the level of media literacy, and the specific characteristics of virtual communication are identified as significant determinants of conflict formation. The study is based on comparative and systematic analyses of scientific literature within the frameworks of contemporary social psychology and conflictology. The findings indicate that insufficient emotional self-regulation, low levels of empathy, violations of personal boundaries, and manifestations of cyberbullying contribute to the escalation of digital conflicts. Based on these findings, the article proposes psychological and pedagogical recommendations aimed at preventing digital conflicts and promoting a culture of constructive digital communication in educational institutions.
Kalit so'zlar: raqamli kommunikatsiya, o‘quvchilararo konflikt, kiberkonflikt, ijtimoiy psixologiya, kiberbullying, virtual muloqot, media savodxonlik, emotsional regulyatsiya, empatiya, raqamli madaniyat, konstruktiv konflikt boshqaruvi
Foydalanilgan adabiyotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PF–6079-son Farmoni. Toshkent, 2020.
- Xasanov X. Mediasavodxonlik va unga yo‘naltirilgan ta’limning jamiyat hayotidagi hal qiluvchi roli. O‘zbekiston Milliy universiteti xabarlari, 2024, 1-son.
- Po‘latova G. M. O‘zbekistonda mediata’limning dolzarb masalalari. Yangi O‘zbekiston ilmiy tadqiqotlar jurnali, 2024, 1-jild, 7-son, 182–185-betlar.
- Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2012
- Shoumarov G‘.B. Oila psixologiyasi. – Toshkent: Sharq, 2010
- G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. 1–2 tom. – Toshkent, 2002
- Ismoilova N., Abdullayeva D. Ijtimoiy psixologiya. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2013.