7-tom, 2-son, b. 63–66, Nashr: 2026-08-11
RAQAMLI AXBOROT MUHITIDA YOSHLARNING MANIPULYATIV AXBOROTLARNI ANIQLASH VA ULARGA QARSHI PSIXOLOGIK HIMOYA STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СТРАТЕГИЙ ВЫЯВЛЕНИЯ МАНИПУЛЯТИВНОЙ ИНФОРМАЦИИ И ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ЗАЩИТЫ ОТ НЕЁ У МОЛОДЁЖИ В ЦИФРОВОЙ ИНФОРМАЦИОННОЙ СРЕДЕ
IMPROVING YOUTH STRATEGIES FOR IDENTIFYING MANIPULATIVE INFORMATION AND ENHANCING PSYCHOLOGICAL PROTECTION AGAINST IT IN THE DIGITAL INFORMATION ENVIRONMENT
- Qosimova Sarvinoz Baxtiyorovna — Buxoro davlat universiteti psixologiya kafedrasi dotsenti, Psixologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD),
Annotatsiya
Mazkur maqolada raqamli axborot muhitida yoshlarning manipulyativ axborotlarni aniqlash va ularga qarshi psixologik himoya strategiyalarini takomillashtirish masalalari tahlil qilingan. Zamonaviy raqamli makonda ijtimoiy tarmoqlar va internet platformalari axborot almashinuvi bilan bir qatorda, shaxs ongiga ta’sir etuvchi kuchli psixologik vositaga aylangan. Tadqiqotda manipulyativ axborotlarning asosiy xususiyatlari, jumladan, emotsional ta’sir kuchi, faktlarni buzib ko‘rsatish va stereotiplarni shakllantirish mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, yoshlarning bunday axborotlarni aniqlash qobiliyatini oshirishda tanqidiy fikrlash, media savodxonlik va refleksiv tahlilning o‘rni alohida ta’kidlangan. Psixologik himoya strategiyalari sifatida kognitiv filtratsiya, emotsional regulyatsiya va axborotni tekshirish ko‘nikmalarini rivojlantirish muhim omillar sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari raqamli muhitda ongli axborot iste’moli va psixologik barqarorlikni ta’minlashda kompleks yondashuv zarurligini ko‘rsatadi.
Аннотация
В данной статье анализируются вопросы выявления манипулятивной информации молодежью в цифровой информационной среде и совершенствования стратегий психологической защиты. Современное цифровое пространство, включая социальные сети и интернет-платформы, стало не только средством обмена информацией, но и мощным инструментом психологического воздействия на сознание личности. В исследовании рассматриваются основные характеристики манипулятивной информации, включая эмоциональное воздействие, искажение фактов и формирование стереотипов. Особое внимание уделяется роли критического мышления, медиаграмотности и рефлексивного анализа в повышении способности молодежи распознавать подобные воздействия. В качестве стратегий психологической защиты рассматриваются когнитивная фильтрация, эмоциональная регуляция и навыки проверки информации. Результаты исследования подчеркивают необходимость комплексного подхода к формированию информационной безопасности и психологической устойчивости молодежи в цифровой среде.
Abstract
This article analyzes the identification of manipulative information among young people in the digital information environment and the improvement of psychological defense strategies against it. In the modern digital space, social networks and online platforms have become not only tools for information exchange but also powerful means of psychological influence on individuals’ consciousness. The study examines the main characteristics of manipulative information, including emotional appeal, distortion of facts, and stereotype formation mechanisms. Special attention is given to the role of critical thinking, media literacy, and reflective analysis in enhancing youth’s ability to detect such influences. Psychological defense strategies such as cognitive filtering, emotional regulation, and information verification skills are also discussed. The findings highlight the need for a comprehensive approach to ensuring information security and psychological resilience among youth in the digital environment.
Kalit so'zlar: raqamli axborot muhiti, manipulyatsiya, psixologik himoya, media savodxonlik, tanqidiy fikrlash, yoshlar psixologiyasi, axborot xavfsizligi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Cialdini R. B. Influence: Science and Practice / R. B. Cialdini. – Boston : Pearson, 2009.
- Kahneman D. Thinking, Fast and Slow / D. Kahneman. – New York : Farrar, Straus and Giroux, 2011.
- Bandura A. Social Learning Theory / A. Bandura. – Englewood Cliffs : Prentice-Hall, 1977.
- Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes / L. S. Vygotsky. – Cambridge : Harvard University Press, 1978.
- Leontiev A. N. Activity, Consciousness, and Personality / A. N. Leontiev. – Moscow : Progress Publishers, 1977.
- Rubinstein S. L. Fundamentals of General Psychology / S. L. Rubinstein. – Moscow : Pedagogika, 1989.
- Leontiev D. A. Psychology of Meaning / D. A. Leontiev. – Moscow : Smysl, 2003.
- Petrovsky V. A. Personality in Psychology: Subjectivity Paradigm / V. A. Petrovsky. – Moscow : Akademiya, 1996.