7-tom, 1-son, b. 261–264, Nashr: 2026-08-08
QORAQALPOQ TILIDA EVFEMIZMLARNING STILLARDA QO‘LLANILISH XUSUSIYATLARI
ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЭВФЕМИЗМОВ В ФУНКЦИОНАЛЬНЫХ СТИЛЯХ КАРАКАЛПАКСКОГО ЯЗЫКА
FEATURES OF THE USE OF EUPHEMISMS IN FUNCTIONAL STYLES OF THE KARAKALPAK LANGUAGE
- Babaniyazova Nursulıw Konısbayevna — Ájiniyoz nomidagi NDPI tayanch doktoranti
Annotatsiya
Ushbu maqolada qoraqalpoq tilida qo‘llaniladigan evfemizmlarning funkcional stillardagi o‘rni va stilistik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda evfemizmlarning rasmiy, ilmiy, publitsistik, badiiy, og‘zaki va diplomatik uslublardagi qo‘llanish darajasi hamda kommunikativ vazifalari o‘rganilgan. Stiven Ullman, V. I. Jelvis, E. Berdimuratov, A. Bekbergenov va A. Omonturdiyevlarning ilmiy qarashlari asosida qoraqalpoq tilidagi evfemizmlar semantik-pragmatik jihatdan tahlil qilinadi. Maqolada nikoh, o‘lim, qarilik, jismoniy nuqson, intim munosabat, murojaat va salbiy faoliyat bilan bog‘liq evfemizmlar misollar orqali yoritilib, ularning nutq madaniyati, milliy qadriyatlar va odob-axloq me’yorlari bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi.
Аннотация
В данной статье анализируются место и стилистические особенности эвфемизмов, используемых в каракалпакском языке, в различных функциональных стилях речи. В исследовании рассматриваются степень употребления эвфемизмов и их коммуникативные функции в официальном, научном, публицистическом, художественном, разговорном и дипломатическом стилях. На основе научных взглядов Стивена Ульмана, В. И. Жельвиса, Э. Бердимуратова, А. Бекбергенова и А. Омонтурдиева эвфемизмы каракалпакского языка анализируются с семантико-прагматической точки зрения. В статье на конкретных примерах освещаются эвфемизмы, связанные с браком, смертью, старостью, физическими недостатками, интимными отношениями, обращениями и негативной деятельностью, а также показывается их тесная связь с культурой речи, национальными ценностями и нормами этики и морали.
Abstract
This article analyzes the role and stylistic features of euphemisms used in the Karakalpak language within different functional styles. The study examines the frequency of euphemism usage and their communicative functions in official, scientific, journalistic, literary, colloquial, and diplomatic styles. Based on the scholarly views of Stephen Ullmann, V. I. Zhelvis, E. Berdimuratov, A. Bekbergenov, and A. Omonturdiyev, Karakalpak euphemisms are analyzed from semantic and pragmatic perspectives. The article illustrates euphemisms related to marriage, death, old age, physical disabilities, intimate relationships, forms of address, and negative activities through examples, highlighting their close connection with speech culture, national values, and ethical norms.
Kalit so'zlar: evfemizm, stilistika, qoraqalpoq tili, funkcional stillar, pragmatika, semantika, nutq madaniyati, kommunikativ strategiya
Foydalanilgan adabiyotlar
- Berdimuratov. E. “Ádebiy tildiń funkcionallıq stilleriniń rawajlanıwı menen qaraqalpaq leksikasınıń rawajlanıwı”. Nókis, 1973.
- Bekbergenov. A. “Qaraqalpaq tiliniń stilistikası.” — Nukus, 1990.
- Jelvis.V. I. Эвфемизмы в языке и речевой деятельности // Язык, сознание, коммуникация. — Москва: МГУ, 1997.
- Omonturdiyev. A. “Turkiy tillarda evfemizmlar tadqiqi.” — Toshkent, 2001.
- Ullman.S. “The Principles of Semantics”. Oxford: Basil Blackwell, 1957.