7-tom, 1-son, b. 152–155, Nashr: 2026-08-08
QARINDOSHLIK ATAMALARIDA SEMANTIK O’ZGARISHLARNING KOGNITIV ASOSLARI
КОГНИТИВНЫЕ ОСНОВЫ СЕМАНТИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ В ТЕРМИНАХ РОДСТВА
COGNITIVE BASIS OF SEMANTIC CHANGES IN KINSHIP TERMS
- Burxanova Dilnozaxon Ilxomjon qizi — Qo‘qon davlat universiteti dotsenti, PhD
Annotatsiya
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi qarindoshlik atamalarida kuzatiladigan semantik o‘zgarishlarning kognitiv asoslari tahlil qilinadi. Qarindoshlik terminlarining o‘z asosiy ma’nosidan tashqari qo‘shimcha ma’nolar kasb etishi, ularning metaforik va metonimik kengayishlari, ijtimoiy-kommunikativ vazifalari hamda inson tafakkuridagi konseptual jarayonlar bilan bog‘liqligi yoritiladi. Tadqiqot natijasida qarindoshlik atamalarining semantik taraqqiyoti xalqning milliy dunyoqarashi, madaniy qadriyatlari va kognitiv faoliyati bilan chambarchas aloqador ekanligi aniqlandi.
Аннотация
В данной статье анализируются когнитивные основы семантических изменений, наблюдаемых в терминах родства в узбекском языке. Подчеркиваются приобретение терминами родства дополнительных значений помимо их основного значения, их метафорическое и метонимическое расширение, социально-коммуникативные функции и связь с концептуальными процессами в человеческом мышлении. В результате исследования установлено, что семантическое развитие терминов родства тесно связано с национальным мировоззрением, культурными ценностями и познавательной деятельностью людей.
Abstract
This article analyzes the cognitive basis of semantic changes observed in kinship terms in the Uzbek language. The acquisition of additional meanings by kinship terms in addition to their main meaning, their metaphorical and metonymic expansions, socio-communicative functions, and their connection with conceptual processes in human thinking are highlighted. As a result of the study, it was found that the semantic development of kinship terms is closely related to the national worldview, cultural values, and cognitive activity of the people.
Kalit so'zlar: Kognitiv lingvistika, semantik o‘zgarish, qarindoshlik atamalari, konsept, metafora, metonimiya, konseptualizatsiya, semantik kengayish, milliy mentalitet, lisoniy manzara
Foydalanilgan adabiyotlar
- Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 220 b.
- Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo‘llarini izlab. – Toshkent: O‘zbekiston, 2012. – 312 b.
- Nurmonov A. Tanlangan asarlar. – Toshkent: Akademnashr, 2012. – 384 b.
- Rasulov R. Umumiy tilshunoslik. – Toshkent: Fan, 2010. – 276 b.
- Кубрякова E.С. Язик и знание: На пути получения знаний о язике. – Москва: Язики славянской култури, 2004. – 560 с.
- Болдирев Н.Н. Когнитивная семантика. – Тамбов: ТГУ, 2014. – 236 с.
- Маслова В.А. Когнитивная лингвистика. – Минск: ТетраСистемс, 2008. – 272 с.