11-tom, 1-son, b. 196–202, Nashr: 2026-11-07
PEDAGOGLARNING UZLUKSIZ KASBIY RIVOJLANISHI: TUSHUNCHA, MOHIYAT VA ZAMONAVIY TALABLAR
НЕПРЕРЫВНОЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЕ РАЗВИТИЕ ПЕДАГОГОВ: ПОНЯТИЕ, СУЩНОСТЬ И СОВРЕМЕННЫЕ ТРЕБОВАНИЯ
CONTINUOUS PROFESSIONAL DEVELOPMENT OF TEACHERS: CONCEPT, ESSENCE AND MODERN REQUIREMENTS
- Avezova Maftuna Sobirovna — Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.3c60b231
Annotatsiya
Maqolada pedagoglarning uzluksiz kasbiy rivojlanishi tushunchasining mazmuni va mohiyati tahlil qilinadi. "Malaka oshirish" va "uzluksiz kasbiy rivojlanish" tushunchalari qiyosiy tahlil asosida farqlanadi, xalqaro va milliy ilmiy adabiyotlardagi yondashuvlar umumlashtiriladi hamda tushunchaning mualliflik ta'rifi taklif etiladi. Uzluksiz kasbiy rivojlanishning tarkibiy qismlari (motivatsion-qadriyat, mazmuniy, faoliyat, refleksiv-baholash va ijtimoiy komponentlar) ajratib ko'rsatiladi, pedagogning kasbiy hayot bosqichlariga ko'ra rivojlanish ehtiyojlarining o'zgarishi ochib beriladi. O'zbekistonda pedagogning kasbiy rivojlanishiga qo'yilayotgan zamonaviy talablar normativ-huquqiy, mazmuniy, texnologik va shaxsiy-kasbiy guruhlarga tizimlashtiriladi hamda ushbu talablar bilan amaldagi malaka oshirish tizimi o'rtasidagi ziddiyatlar aniqlanadi. Uzluksiz kasbiy rivojlanish o'z mohiyatiga ko'ra kattalar ta'limi hodisasi ekani va uni tashkil etishda andragogik yondashuv hamda pedagog motivatsiyasini rivojlantirish mexanizmlari hal qiluvchi ahamiyat kasb etishi asoslanadi.
Аннотация
В статье анализируются содержание и сущность понятия «непрерывное профессиональное развитие педагогов». На основе сравнительного анализа разграничиваются понятия «повышение квалификации» и «непрерывное профессиональное развитие», обобщаются подходы, представленные в международной и отечественной научной литературе, предлагается авторское определение понятия. Выделяются структурные компоненты непрерывного профессионального развития (мотивационно-ценностный, содержательный, деятельностный, рефлексивно-оценочный и социальный), раскрывается изменение потребностей педагога в развитии на разных этапах профессиональной жизни. Современные требования к профессиональному развитию педагога в Узбекистане систематизируются в нормативно-правовую, содержательную, технологическую и личностно-профессиональную группы, выявляются противоречия между этими требованиями и действующей системой повышения квалификации. Обосновывается, что непрерывное профессиональное развитие по своей сущности является феноменом образования взрослых, и решающее значение в его организации приобретают андрагогический подход и механизмы развития мотивации педагога.
Abstract
The article analyses the content and essence of the concept of teachers' continuing professional development. Drawing on comparative analysis, it distinguishes "in-service training" from "continuing professional development", synthesises approaches found in international and Uzbek scholarship, and proposes the author's working definition. The structural components of continuing professional development (motivational-value, content, activity, reflective-evaluative and social) are identified, and the shift in teachers' developmental needs across career stages is examined. Contemporary requirements for teacher professional development in Uzbekistan are systematised into normative, content-related, technological and personal-professional groups, and the contradictions between these requirements and the current in-service training system are revealed. The article concludes that continuing professional development is, in essence, a phenomenon of adult education, and that the andragogical approach and mechanisms for developing teacher motivation are decisive for its organisation.
Kalit so'zlar: uzluksiz kasbiy rivojlanish, malaka oshirish, pedagog, andragogik yondashuv, motivatsiya, kasbiy kompetentlik, refleksiya, kasbiy hayot bosqichlari
Foydalanilgan adabiyotlar
- Hattie J. Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement. – London; New York: Routledge, 2009.
- OECD. TALIS 2018 Results (Volume I): Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. – Paris: OECD Publishing, 2019.
- O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risida"gi Qonuni. 2020-yil 23-sentyabr, O'RQ-637-son.
- O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-son Farmoni "O'zbekiston Respublikasi xalq ta'limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida".
- O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentyabrdagi PF-158-son Farmoni "O'zbekiston – 2030" strategiyasi to'g'risida".
- Day C. Developing Teachers: The Challenges of Lifelong Learning. – London: Falmer Press, 1999.
- Guskey T.R. Professional development and teacher change // Teachers and Teaching: Theory and Practice. – 2002. – Vol. 8, No. 3. – P. 381–391.
- Desimone L.M. Improving impact studies of teachers' professional development: Toward better conceptualizations and measures // Educational Researcher. – 2009. – Vol. 38, No. 3. – P. 181–199.
- Darling-Hammond L., Hyler M.E., Gardner M. Effective Teacher Professional Development. – Palo Alto, CA: Learning Policy Institute, 2017.
- Kennedy A. Models of continuing professional development: a framework for analysis // Journal of In-service Education. – 2005. – Vol. 31, No. 2. – P. 235–250.
- Knowles M.S. The Modern Practice of Adult Education: From Pedagogy to Andragogy. – Chicago: Follett Publishing Company, 1980.
- Knowles M.S., Holton E.F., Swanson R.A. The Adult Learner: The Definitive Classic in Adult Education and Human Resource Development. – 8th ed. – London; New York: Routledge, 2015.
- Змеёв С.И. Андрагогика: основы теории, истории и технологии обучения взрослых. – М.: ПЕР СЭ, 2007.
- Вершловский С.Г. Образование взрослых: опыт и проблемы. – СПб.: Знание, 2002.
- Deci E.L., Ryan R.M. The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior // Psychological Inquiry. – 2000. – Vol. 11, No. 4. – P. 227–268.
- Маркова А.К. Психология труда учителя. – М.: Просвещение, 1993.
- Кузьмина Н.В. Профессионализм личности преподавателя и мастера производственного обучения. – М.: Высшая школа, 1990.
- Azizxo'jayeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. – Toshkent: TDPU, 2003.
- Tolipov O'.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy asoslari. – Toshkent: Fan, 2006.
- Ishmuhamedov R., Abduqodirov A., Pardayev A. Ta'limda innovatsion texnologiyalar. – Toshkent: Iste'dod, 2008.
- Opfer V.D., Pedder D. Conceptualizing teacher professional learning // Review of Educational Research. – 2011. – Vol. 81, No. 3. – P. 376–407.
- Guskey T.R. Evaluating Professional Development. – Thousand Oaks, CA: Corwin Press, 2000.
- Huberman M. The professional life cycle of teachers // Teachers College Record. – 1989. – Vol. 91, No. 1. – P. 31–57.
- Schön D.A. The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. – New York: Basic Books, 1983.
- Hargreaves A., Fullan M. Professional Capital: Transforming Teaching in Every School. – New York: Teachers College Press, 2012.
- Redecker C. European Framework for the Digital Competence of Educators: DigCompEdu / ed. Y. Punie. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2017.