11-tom, 1-son, b. 220–224, Nashr: 2026-11-08
O‘ZBEKISTON SHAROITIDA TARBIYALANAYOTGAN O‘SMIRLARDA XULQ-ATVORNI O‘Z-O‘ZINI BOSHQARISH USLUBINING JINS VA OILA TURIGA BOG‘LIQ XUSUSIYATLARI
ПОЛОВЫЕ И СЕМЕЙНО-ТИПОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ СТИЛЯ САМОРЕГУЛЯЦИИ ПОВЕДЕНИЯ ПОДРОСТКОВ, ВОСПИТЫВАЮЩИХСЯ В УСЛОВИЯХ УЗБЕКИСТАНА
GENDER- AND FAMILY-TYPE-RELATED CHARACTERISTICS OF BEHAVIOURAL SELF-REGULATION STYLES AMONG ADOLESCENTS RAISED IN UZBEKISTAN
- Yunusova Go’zal Sultonovna — Psixologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Farg’ona davlat universiteti · ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1076-420X
DOI: 10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.3b45ca18
Annotatsiya
Maqolada O‘zbekiston sharoitida tarbiyalanayotgan o‘smirlarda xulq-atvorni o‘z-o‘zini boshqarish uslubining xususiyatlari, ularning jins va oila turiga bog‘liqligi hamda sababiy omillari yoritilgan. Tadqiqot V.I. Morosanovaning «Xulq-atvorni o‘z-o‘zini boshqarish uslubi» so‘rovnomasi asosida o‘tkazildi. Natijalar o‘smirlarda o‘z-o‘zini boshqarish asosan o‘rtacha darajada shakllanganini va uning tarkibiy bo‘g‘inlari notekis rivojlanganini ko‘rsatdi. O‘z-o‘zini boshqarish uslubida jinsga bog‘liq farqlar hamda oila tarkibining muhim ta’siri aniqlandi. Olingan natijalar yosh, ijtimoiy-madaniy, oilaviy va pedagogik omillar nuqtai nazaridan psixologik jihatdan izohlangan.
Аннотация
В статье рассматриваются особенности стиля саморегуляции поведения у подростков, воспитывающихся в условиях Узбекистана, их зависимость от пола и типа семьи, а также причинные факторы. Исследование проведено на основе опросника В.И. Моросановой «Стиль саморегуляции поведения». Результаты показывают, что саморегуляция у подростков в основном сформирована на среднем уровне, а её компоненты развиваются неравномерно. Выявлены гендерные различия в стиле саморегуляции и значимое влияние состава семьи. Полученные данные интерпретированы с точки зрения возрастных, социально-культурных, семейных и педагогических факторов.
Abstract
The article examines the features of behavioral self-regulation style in adolescents raised in Uzbekistan, their dependence on gender and family structure, and their causal factors. The study was based on V.I. Morosanova’s “Style of Self-Regulation of Behavior” questionnaire. The results show that self-regulation in adolescents is formed mainly at an average level and that its components develop unevenly. Gender differences in self-regulation style and a significant influence of family structure were identified. The findings are interpreted in terms of age-related, socio-cultural, family and educational factors.
Kalit so'zlar: o‘smirlik, o‘z-o‘zini boshqarish, regulyativ uslub, rejalashtirish, modellashtirish, mustaqillik, refleksiya, gender sotsializatsiya, oila tarkibi, sababiy omillar
Foydalanilgan adabiyotlar
- Moffitt T.E., Arseneault L., Belsky D. et al. A gradient of childhood self-control predicts health, wealth, and public safety // Proceedings of the National Academy of Sciences. – 2011. – Vol. 108, No. 7. – P. 2693–2698.
- Steinberg L. A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking // Developmental Review. – 2008. – Vol. 28, No. 1. – P. 78–106.
- Конопкин О.А. Психологические механизмы регуляции деятельности. – М.: Наука, 1980. – 256 с.
- Моросанова В.И. Индивидуальный стиль саморегуляции. – М.: Наука, 1998. – 192 с.
- Zimmerman B.J. Attaining self-regulation: A social cognitive perspective // Handbook of Self-Regulation / Eds. M. Boekaerts, P.R. Pintrich, M. Zeidner. – San Diego: Academic Press, 2000. – P. 13–39.
- Божович Л.И. Личность и её формирование в детском возрасте. – М.: Просвещение, 1968. – 464 с.
- G‘oziyev E.G‘. Ontogenez psixologiyasi. – Toshkent, 2010.
- Amato P.R. The consequences of divorce for adults and children // Journal of Marriage and Family. – 2000. – Vol. 62, No. 4. – P. 1269–1287.
- Моросанова В.И. Опросник «Стиль саморегуляции поведения» (ССПМ): Руководство. – М.: Когито-Центр, 2004. – 44 с.
- Выготский Л.С. Педология подростка // Собрание сочинений: в 6 т. – Т. 4. – М.: Педагогика, 1984.
- Kağıtçıbaşı Ç. Autonomy and relatedness in cultural context: Implications for self and family // Journal of Cross-Cultural Psychology. – 2005. – Vol. 36, No. 4. – P. 403–422.